Żyjemy w dziwnym świecie. W świecie, który na naszych oczach w ekspresowym tempie zmienia swój klimat i to za naszą przyczyną. Na nic zda się rozpaczliwe zaprzeczanie faktom przez rozmaitych naukowych denialistów i cynicznych lub niedoinformowanych polityków.
 |
| wrzesień 2000 |
 |
| wrzesień 2016 |
Ogrzewamy naszą planetę i na własne życzenie pakujemy się w kłopoty zdrowotne, gospodarcze i polityczne. Są jeszcze miejsca na planecie, w których proces negatywnej modyfikacji środowiska przebiega wolniej, niż w innych rejonach, ale jest tych obszarów coraz mniej, natomiast coraz więcej jest obszarów, w których opłakane rezultaty "efektu cieplarnianego" przyspieszają lawinowo.
Doszło do tego, że w bliskim mi emocjonalnie świecie aktywności górskiej, jedyny obszar, który jako tako opiera się zmianie klimatu - łańcuch Karakorum, dzięki własnemu lokalnemu klimatowi, osiągnął stan, nazywany "anomalią Karakorum" (
The Karakoram Anomaly). Ostatnie (jeszcze) miejsce, które ma siłę utrzymywać swój klimat w miarę normalnie, tak, jak przywykliśmy, uznano za "
anomalię" na tle świata. Czyli - uznana za "normę", globalna paranoja klimatyczna szybko katapultuje nas wszystkich w nieznane. Już nie ma odwrotu i na dodatek nic nie zapowiada spowolnienia tego procesu, a nawet jest wręcz przeciwnie.
 |
| wrzesień 2000 |
 |
| wrzesień 2016 |
Nie zamierzam moralizować, ani opisywać przejawów zjawiska globalnego ocieplenia na całym świecie, bo jest to temat przeogromny. Chciałbym jedynie pokazać kilka małych przykładów, w oparciu o doświadczenia i obserwacje w Alpach szwajcarskich, jaki jest widoczny wpływ tego ocieplenia na niewielki, ale znaczący aspekt środowiska naturalnego - mianowicie na lodowce wysokogórskie.
Jest to zakres na tyle reprezentatywny, że pozwala sformułować wnioski sięgające daleko poza obszar kantonu Valais. Lodowce wysokogórskie pełnią wielorakie funkcje - od estetyczno - krajobrazowych, po strategiczne w zakresie zaopatrzenia w wodę miliardów ludzi. Ich zanik, a nawet znacząca redukcja, oznacza nieuchronne problemy gospodarcze i polityczne, może jeszcze nie w Europie, ale w Azji Środkowej - to już na pewno. To jest tylko kwestia czasu. Chyba, że wydarzy się cud. Albo - co jest bardziej prawdopodobne - globalna katastrofa.
 |
| wrzesień 2016 |
 |
| wrzesień 2000 |
Powróćmy jednak do Alp Pennińskich, w rejon mojego ukochanego Matterhornu i spójrzmy na to, co dzieje się z alpejskimi lodowcami.
Naukowcy szacują (wg relacji National Geographic), że Alpy utraciły połowę swoich lodowców w ciągu minionego stulecia, z czego 20% od roku 1980, a lodowce szwajcarskie zmniejszyły się obszarowo o 20% w ciągu ostatnich 15 lat. Krajobrazowo, liczy się pokrywa lodowo-śnieżna, co niekoniecznie jest tożsame z lodowcami "poprawnymi" definicyjnie (w praktyce >30 m grubości). Tak, czy owak, wg http://ziemianarozdrozu.pl/ "dane NASA wskazują, że prawdopodobieństwo tego, że rok 2016 będzie kolejnym najcieplejszym rokiem w historii pomiarów wynosi 99%". I to się powtarza z roku na rok. Więc lody i śniegi znikają.
 |
| wrzesień 2000 |
 |
| wrzesień 2016 |
Szwajcarzy inwestują ogromne pieniądze w rozbudowę infrastruktury narciarskiej. Nie ukrywam, że w moich oczach jest to dewastacja krajobrazu na gigantyczną skalę, ale z drugiej strony - należy to zrozumieć, bo przecież muszą z czegoś żyć, a turystyka i sporty zimowe, to ich bardzo znaczące źródło dochodów. Znajoma pracująca w Zermatt, a mieszkająca w miejscowości Randa, powiedziała mi przed paroma dniami, że w tym roku, po raz pierwszy w jej życiu (a ma dorosłe dzieci), w Sylwestra w Zermatt w ogóle nie było śniegu. Skądinąd wiem, że potem sytuacja poprawiła się na tyle, że można było szusować do woli w całym rejonie od Matterhornu po Monte Rosę, ale świeże śniegi stopniały, a zaraz po nich - kolejna część "wiecznych" śniegów. Trochę zaniepokoił mnie tegoroczny widok licznych armatek śnieżnych czekających na sezon. Sztuczne naśnieżanie w tym miejscu? Dziwne...
 |
| Ośnieżone Monte Rosa i Lyskamm, wrzesień 2000 |
Od razu po wyjściu z pociągu, po pierwszym spojrzeniu w górę, w stronę Klein Matterhornu i Breithornu (czterotysięcznik) natychmiast rzuciło mi się w oczy niepokojące szarawe zabarwienie śniegów, które jeszcze tam pozostają. Kiedyś, jeszcze kilkanaście lat temu, lodowce alpejskie błyszczały niczym brylanty w koronie alpejskich szczytów, w słońcu i na tle błękitnego nieba, były niezmiernie piękne. No cóż, niestety - tegoroczny widok odkrytych płatów lodowcowych, nielicznych zresztą, już nie zachwyca tak, jak kiedyś. Śnieg jest szary i z daleka widać, że ciężki, mokry i matowy.
 |
| Bezśnieżny Grosshorn i odległa Jungfrau, wrzesień 2016 |
W wielu miejscach nie błyszczy w słońcu, raczej przypomina wyglądem roztopową breję w moim ogródku w Polsce, wiosną. Trudno tego nie zauważyć, po kilkuletniej przerwie, kiedy ma się skokowe porównanie z tym, co pozostało w pamięci z poprzedniego pobytu w Zermatt. Owszem, są jeszcze całkiem liczne miejsca, w których jest prawie tak, jak dawniej, ale to nie zmienia faktu, że ogólna tendencja do zanikania pokrywy śnieżnej i lodowej jest oczywista, a proces degradacji przebiega szybko, choć nierównomiernie. Szarawy śnieg ma niskie albedo i pochłania dużo więcej ciepła słonecznego, dlatego jego topnienie przebiega znacznie szybciej.
 |
| Prawie bezśnieżne otoczenie doliny Zermatt, wrzesień 2016 |
O bardziej szczegółowych aspektach fizycznych i mechanizmach tego zjawiska pisałem niedawno w kilku postach na moim blogu i w innych miejscach, przedstawiłem też linki do literatury specjalistycznej, więc nie ma sensu się powtarzać, toteż w tym wpisie ograniczę się do pokazania kilku zdjęć z rejonu Zermatt, które wykonałem w odstępie 16 lat. Starsze zdjęcia pochodzą z lipca i z września 2000 roku, a nowsze z września 2016 roku. Wrzesień jest najlepszym miesiącem do tego typu porównań, ponieważ pogoda jest piękna i pewna, a góry są wtedy definitywnie pozbawione śniegu z poprzedniego sezonu, widać wyłącznie tzw. "wieczne" śniegi, które w istocie ani trochę nie są "wieczne".
 |
| Dolina Zermatt, 2000 |
Niebawem może spaść świeży śnieg (co zresztą wcale nie jest takie pewne) i potem wszelkie porównania będą bardzo utrudnione.
A tak przy okazji: bardziej lubię fotografię analogową od cyfrowej. No cóż, postępu nie da się powstrzymać...
 |
| Dolina po zanikającym lodowcu Z'Mutt, z dnem pokrytym resztkami lodowca i jeziorkami, całkowicie zasypana rumoszem skalnym (debris), turystycznie - bardzo niebezpieczne miejsce, 2016 r. |
 |
Kopuła szczytowa Breithorn, od południa, zdj. na wys. 3890 m npm. Ten ogromny lodowiec jest w dość dobrym stanie, chociaż pewne oznaki jego degradacji można zauważyć. Póki co, szczyt jest tędy dostępny bez problemu.
| |
|
 |
| Smutno wyglądają szczyty grupy Mischabel, bez swoich srebrzystych szat. Lodowiec Fee też marnieje w oczach. |
 |
| 2000 r. |
Przełączka w grani Hoernli, obecnie i w roku 2000, wrzesień:
 |
| od wschodu (2016) |
 |
| 2000 r. |
 |
| od północy, 2016 |
 |
| Na przełęczy, 2000 r. |
Przełączka pod uskokiem "startowym" w grani Hoernli, dwa ujęcia od strony
północnej. Problemem jest tutaj nie tylko powierzchnia, ale również
grubość / miąższość warstwy (czyli - ilość) zalegającego tam lodu. To
samo zagadnienie dotyczy wszystkich zanikających lodowców - pozornie
nieznaczna zmiana powierzchni oznacza niekiedy bardzo istotną redukcję zasobów wody.
 |
| Ostroga grani Z'Mutt |
 |
| Świeży, wielotonowy obryw, jaki powstał na moich oczach, po całej nocnej serii podobnych zdarzeń, których huk mogłem tylko słyszeć |
W tym miejscu lodowiec Tiefmatten (1), wypełniający kocioł pod zachodnią ścianą Matta, łączy się lodospadem (2) z zanikającym lodowcem Z'Mutt (3). Tiefmatten jest podminowany ogromnymi grotami lodowymi (4) i pokryty szczelinami. Nie wiem, jak tam było - powiedzmy - 20 lat temu, ale są to oznaki, że ten lodowiec też zaczyna mieć problemy. Jeszcze nieco ośnieżone ściany okalające kocioł Tiefmatten, tworzą formację amfiteatralną i działają jak gigantyczne zwierciadło wklęsłe, przez co zachodnia ściana otrzymuje sporą dawkę radiacji IR, od wschodu do zachodu słońca, pomimo ewidentnie zachodniej wystawy. To zdjęcie zrobiłem wcześnie rano i widać, jak śniegi i lód na stokach masywu Dent d'Herens odbija światło (no i ciepło IR, czego nie widać) słoneczne w stronę przeciwległych formacji.
A nad tym wszystkim wisi - jak miecz Damoklesa - wzbogacone w cieplarniany CO
2 (tutaj zapewne powyżej 410 ppm) powietrze - kołderka. No i mamy to, co mamy - wielka szczelina brzeżna pod Testa del Leone i prawie pozbawiona lodu droga Canal Nord delle Col del Leone - wspinaczkowe wejście na przełęcz w grani Lion, na granicy z Włochami - dojście do drogi na Matterhorn, zainicjowanej 150 lat temu przez Johna Tyndalla. Zatoczyliśmy koło. Dziękuję za wspólną podróż.
Oto, co znalazłem w sieci, zdjęcie z 1894 dokładnie z tego miejsca, z którego zrobiłem jedno z moich zdjęć:
The
Matterhorn in Switzerland is a horn carved away by glacial erosion.
—Credit: Photograph by Harry Fielding Reid. 1894. Zmutt Glacier: From
the Glacier Photograph Collection. Boulder, Colorado USA: National Snow
and Ice Data Center. Digital media
źródło zdjęcia
 |
| Podobne ujęcia, wrzesień 2016 |
 |
| Alpine Glow na Matterhornie i Monte Rosa |