poniedziałek, 10 kwietnia 2017

Anomalia Karakorum - kilka dodatkowych uwag



Zmiana klimatu, czyli anomalia klimatyczna w Karakorum, jest obecnie największym problemem dla wypraw na K2.  






Aktualizowana kontynuacja artykułu:
"Kilka słów o anomalii Karakorum"





Po obejrzeniu prezentacji kilku zimowych wspomnień Krzysztof Wielicki spod K2, podczas 10. Katowicki Przegląd Filmów Górskich (prowadzenie: Alina Markiewicz), czyli dawnych opowieści i filmów ukazujących ówczesne wzorce opadów i wzorce wiatru (jet stream obniżający się stopniowo od strefy wierzchołkowej K2 w lutym aż do poziomu BC w marcu) i po zestawieniu tych faktów z obecnie prezentowanym stanem wiedzy o klimacie w tym rejonie (The Karakoram Anomaly), dopisałem jeszcze parę linijek do trochę wcześniejszego tekstu na ten temat.


Ostatnio (marzec / kwiecień 2017) pojawił się głos sceptyczny, ale poza suchą notką prasową, nie znalazłem konkretnych danych pomiarowych. Nie ma wzmianki o Baltoro, ani tym bardziej żadnych nowych informacji o zimowym wzorcu opadów w rejonie K2.
Prawie równocześnie pojawił się artykuł w Pamir Times, o zupełnie przeciwnym wydźwięku. 

Czyli zjawisko zwane anomalią Karakorum jest jeszcze bardziej tajemnicze!

Jakby tego było mało, to psuje się również klimat polityczny!

Czytając te wszystkie analizy i polemiki można niekiedy odnieść wrażenie, że  cofanie się czoła lodowca bywa utożsamiane z jego zanikiem, podczas gdy w górnych jego partiach - w strefie akumulacji, może następować istotny przyrost masy śniegu / lodu, czyli ogólnie - przyrost substancjalny całego lodowca. Ten proces dominuje jednak wysoko, w przypadku rejonu Baltoro - na wysokości 4800 - 5200 m n.p.m., gdyż to właśnie tam przebiega linia równowagi, pomiędzy strefą akumulacji i ablacji. We wspomnianym artykule sceptycznym, nie ma odwołania do Baltoro, ponieważ nie prowadzono tam pomiarów zimą. Dostępne dane pochodzą z pomiarów satelitarnych i ewentualnie ze stacji automatycznej na Concordii. Wszelako, strefa największych opadów zimą leży znacznie wyżej.

Kluczowe znaczenie w zasilaniu lodowca mają opady w zimie, co z kolei oznacza, że czynnikiem decydującym o powodzeniu wyprawy na K2 będzie dostosowanie się do klimatu, którego stan determinuje pogodę.      

Jednak dotychczasowe statystyki i dostępne archiwa prognostyczno - modelowe na ogół wskazują na to, że statystycznie optymalnym okresem akcji górskiej mającej na celu zimowe wejście na K2, jest okres listopad - styczeń, z uwagi na ryzyko nasilania się opadów śniegu od lutego. W literaturze klimatologicznej jest sporo informacji, jednakże wyraźnie podkreśla się fakt, że dla rejonu K2 brak jest naziemnych danych pomiarowych z miejsc położonych wyżej, niż Concordia. Ponadto w lutym na wysokościach od BC do K2 pojawi się coraz bardziej meandrujący i nieprzewidywalny jet stream, ale o tym wszyscy himalaiści wiedzą od dawna. Problem w tym, że obecnie jet stream zapewne zachowuje się inaczej, niż podczas poprzednich wypraw zimowych.

"IMHO", w oparciu o przestudiowaną literaturę 
i duże zasoby danych dotyczących klimatu HKK, 
a także o relacje uczestników wcześniejszych wypraw zimowych -  
klucz do K2 zimą leży w odpowiednio wcześnie rozpoczętej akcji górskiej, 
tak, aby możliwe było podjęcie prób ataku szczytowego jak najwcześniej, już w styczniu. 

Wszelako, modele klimatyczne to nie są prognozy pogody, tylko materiał określający prawdopodobieństwo wystąpienia zjawisk atmosferycznych w funkcji czasu. Ponieważ zmiana klimatu i globalne ocieplenie następują bardzo szybko, zawsze istnieje znaczny margines niepewności. Odnośnie samego zjawiska anomalii Karakorum, to wśród badaczy istnieje pewne zamieszanie, typu "i tak, i nie". Tym bardziej, że globalne ocieplenie raptownie przyspiesza, ku zaskoczeniu większości badaczy.

Mapka częściowo wyjaśnia, jak może dochodzić do anomalii latem, ale nie wyjaśnia wystarczająco całego zjawiska, a zwłaszcza w zimie. A, jak twierdzą niektórzy badacze, to właśnie w głównej mierze zimowe opady śniegu i towarzyszące im lawiny podtrzymują anomalię. Istnieje kilka hipotez, ale nikt dokładnie nie wie jak działa ta anomalia, a glacjolog Christoph Mayer postuluje pogłębienie badań nad  istotą tego zjawiska.

Dla naszych himalaistów z grupy Polski Himalaizm Zimowy 2010-2015 wybierających się na K2 może to jednak oznaczać, że mają dodatkowy problem w tym rejonie, a wyprawy mogą być po prostu trudniejsze, jeśli będzie się postępować według wieloletnich nawyków, które miały zastosowanie jeszcze 3-4 lata temu, jako że od tamtej pory wszystko mogło zupełnie się zmienić.

Pomimo licznych porażek wypraw w rejonie K2-BP w minionych 3-4 latach, mechanizm anomalii wydaje się nadal pozostawać niezauważany, w kontekście wyprawowym.

A przecież atak na K2 to są prawie 4 kilometry deniwelacji, w tym ponad 3 kilometry poręczówek i nie jest to góra, którą można pokonać, licząc na kilka krótkich i nieprzewidywalnych okienek pogodowych. Zima w tamtym rejonie jest szczególnie trudna. Zawsze była.


The Karakoram Anomaly bez wątpienia istnieje i najwyraźniej - nasila się dość gwałtownie: ostatnio, na początku lutego 2017, w nieodległym (strefowo-klimatycznie) zachodnim sąsiedztwie tych gór, w kierunku Hindukuszu, doszło do poważnych wydarzeń, w postaci śmiercionośnych lawin, które łącznie zabiły ponad 200 osób. Lawiny zeszły m.in. w rejonie Chitral w Pakistanie i zrównały z ziemią wiele górskich wiosek. Ofiary tej tragedii, to mieszkańcy wiosek z tych okolic, a więc ludzie doskonale, od wieków, znający te góry i ich obyczaje. Stąd prosta konkluzja, że owe obyczaje gór ulegają dramatycznym zmianom, w ślad za postępującą deregulacją klimatu na całym globie. Z kolei w innych rejonach świata mieszkańcy gór wysokich cierpią z powodu wysychających lodowców, na przykład w Boliwii, na płaskowyżu La Paz, trwa katastrofa humanitarna na wielką skalę, a za to himalajscy Szerpowie żyją pod presją powiększających się jezior proglacjalnych, takich jak jezioro Imja, do których co rusz wpadają lawiny seraków wielkich jak góry lodowe, co grozi katastrofalnymi wezbraniami i powodziami glacjalnymi oraz doświadczają innych anomalnych zdarzeń pogodowych. W Karakorum i zachodnim sąsiedztwie jest na odwrót - wysoko w górach sypie i pada coraz więcej. Za to na niżej położonych terenach dorzecza Indusu  narasta zagrożenie powodziowe, gdyż odpływy wody z lodowców również rosną, miejscami napierając na moreny lodowców. I właśnie to zagadnienie jest głównym celem badań projektu The Karakoram Anomaly.

K2 - zdj. Piotr Snopczyński, weteran zmagań o tę górę
Nie wiadomo, co się teraz (marzec 2017) dzieje pod K2, na drugim końcu pasma. Na szczęście - tam nikogo nie ma. Jednak, czego by nie mówić - lawiny, to jest najbardziej efektywny sposób zasilania lodowców. I tym samym - mechanizm napędowy anomalii Karakorum. Paradoksem jest to, że lodowce bezludnych Karakorum to bodaj przedostatnie miejsce na globie, które funkcjonuje w miarę normalnie w ocieplającym się świecie. Nie traci swojego lodu, a jedynie przesuwa jego "punkt ciężkości" wyżej n.p.m. I dlatego stało się w tym zwariowanym świecie "anomalią". Drugim takim miejscem na globie, które wydaje się stawiać opór globalnemu ociepleniu i nie traci lodowców, są rejony masywu Alpy Południowe na Nowej Zelandii. Pewne słabe sygnały klimatycznego "protestu" wysyła też Wschodnia Antarktyda.
Jeśli proces tych anomalii będzie nadal działał, jako reakcja Ziemi na skutki ocieplenia globalnego - na przykład ogrzewania się Oceanu Indyjskiego albo Zatoki Arabskiej, skąd latem wieją monsuny napierające na Karakorum i wtłaczające tam coraz więcej wilgoci, a do tego zimą będzie się nasilać obecnie trwająca cyrkulacja - to w końcu nasza "anomalia" się wzmocni i potrwa jeszcze przez nieprzewidywalnie długi czas. Niektóre źródła naukowe wspominają coś o roku 2100....

Prawdopodobny jest taki scenariusz, w którym obie główne anomalie – Karakorum i Alpy Południowe – będą trwać przez wiele lat, a może nawet rozciągać zasięg swojego wpływu. Może tak być, ponieważ już obecnie, w wyniku rosnącej koncentracji CO2 w atmosferze (już mamy średniorocznie 406 ppm), nastąpiło ocieplenie globalne na tyle duże, że rozpędza się globalny proces dodatniego ociepleniowego sprzężenia zwrotnego. Znacząco nasila się uwalnianie bio-metanu z tropikalnych bagien Kongo, mokradeł Indochin i podobnych miejsc, a także metanu z terenów topniejącej zmarzliny. W efekcie cały proces globalnego ocieplenia bardzo gwałtownie przyspiesza. Szczególnie wyraźnie dotyczy to Półkuli Północnej. Jednak uczeni i niektóre organizacje, w tym administracja ONZ przyznają, że zmiany klimatu osiągnęły granice naszego poznania i "wkroczyliśmy na niezbadane terytorium".  

Wszystkie te czynniki globalnego ocieplenia, najpewniej złożą się na intensyfikację anomalii Karakorum, przynajmniej przez jakiś czas. Niestety, potężne lawiny na pograniczu Karakorum i Hindukuszu na początku lutego, doskonale wpisują się w schemat anomalii Karakorum. Trzeba przypuszczać, że efekt tej anomalii, jako odpowiedź Ziemi na globalne ocieplenie, rozejdzie się po okolicy z biegiem czasu, co może wynikać z przesuwania się zasięgu anomalii Karakorum na zachód. Z pewnością ocieplanie i tak będzie postępować. Efekt emisji CO2 do poziomu powyżej 406 ppm, to był tylko zapalnik. Możliwe, że dopiero teraz zacznie się wielki problem, gdy szybko będzie zanikać lód Arktyki, ponieważ ten efekt w decydujący sposób zmienia klimat na Półkuli Północnej. 

Anomalia obejmuje całe Karakorum, ale nas teraz interesuje K2, czyli  Baltoro i Godwin Austen, jednak dostępne w literaturze badania raczej dotyczą lodowców położonych bardziej na zachód od Baltoro.
Więcej materiałów tutaj



Literatura - odniesienia zaznaczone  w tekście: 

[1].           advances.sciencemag.org/content/2/11/e1501923.full
[2].               journals.ametsoc.org/doi/full/10.1175/JCLI3860.1
[3].               nation.com.pk/national/19-Feb-2017/3-killed-9-injured-as-snow-ores-fall-down-in-chitral
[4].               onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2012JD018697/pdf
[5].               pamirtimes.net/2017/03/06/the-karakoram-anomaly-no-change-in-the-karakoram-glacier-region-since-the-1970s/
[6].               alanarnette.com/blog/2016/08/08/k2-and-karakorum-2016-wrap-up/
[7].               alanarnette.com/blog/k2/k2-2016-coverage/
[8].               americanscientist.org/issues/pub/tracking-the-karakoram-glaciers
[9].               bbc.com/news/world-asia-37797559
[10].            bioone.org/doi/abs/10.1659/0276-4741(2005)025%5B0332%3ATKAGEA%5D2.0.CO%3B2
[11].            independent.co.uk/news/science/climate-change-emergency-jet-stream-shift-warning-global-warning-extreme-weather-a7111661.html
[12].            livescience.com/48256-asia-karakoram-glaciers-stability.html
[13].            mdpi.com/2073-4441/8/5/186/htm
[14].            mdpi.com/2073-4441/9/1/17
[15].            pmd.gov.pk/rnd/rndweb/rnd_new/journal/vol12_issue24_files/6_Diagnostic_Study_of_Heavy_Downpour_in_2015_Flash_Floods_over_Chitral_Area,_Northern_Pakistan.pdf
[16].            sciencemag.org/news/2017/02/melting-glaciers-around-mount-everest-may-be-forming-killer-lakes
[17].            srh.noaa.gov/jetstream/global/jet.html
[18].            theguardian.com/environment/2017/may/05/the-great-climate-silence-we-are-on-the-edge-of-the-abyss-but-we-ignore-it
[19].            tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02626667.2014.947291?journalCode=thsj20
[20].            hydrol-earth-syst-sci.net/15/2059/2011/hess-15-2059-2011.pdf
[21].            onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2015GL063392/full
[22].            ziemianarozdrozu.pl/artykul/3296/drugie-co-do-wielkosci-jezioro-w-boliwii-calkowicie-wyschlo
[23].            ziemianarozdrozu.pl/artykul/3544/zanik-lodowcow-powoduje-katastrofalna-susze-w-boliwii
[24].            earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=87280
[25].            link.springer.com/article/10.1007%2Fs00704-012-0803-y
[26].            link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-09300-0_7
[27].            michalpyka.blogspot.com/2016/12/metan-i-globalne-ocieplenie-drugi.html
[28].            phys.org/news/2016-10-nepal-risky-glacial-lake-everest.html
[29].            wattsupwiththat.com/2014/07/25/new-paper-finds-the-climate-to-be-highly-nonlinear/
[30].            dawn.com/news/342054
[31].            dawn.com/news/1317391
[32].            facebook.com/karakoramproject/?fref=ts
[33].            gfdl.noaa.gov/research_highlight/karakoram-snowfall-less-sensitive-to-warming-than-himalayas-due-to-a-unique-seasonal-cycle/
[34].            hindawi.com/journals/amete/2014/215162/#B19
[35].            meteoblue.com/en/weather/forecast/archive/k2_pakistan_1114951?fcstlength=1y&year=2016&month=4
[36].            meteoblue.com/en/weather/forecast/archive/k2_pakistan_1114951?fcstlength=1y&year=2017&month=4
[37].            princeton.edu/main/news/archive/S41/39/84Q12/index.xml?section=topstories
[38].            researchgate.net/profile/Christoph_Mayer4
[39].            scientificamerican.com/article/have-we-passed-the-point-of-no-return-on-climate-change/
[40].            thestar.com/news/world/2017/03/27/global-warmings-affect-on-jet-stream-could-mean-longer-periods-of-extreme-weather.html
[41].            thethirdpole.net/2014/10/20/winter-snow-stops-karakoram-glaciers-melting/
[42].            thethirdpole.net/2016/03/01/spy-imagery-sheds-light-on-karakoram-glacier-anomaly/
[43].            un.org/apps/news/story.asp?NewsID=56396#.WR12hOvyjIX
[44].          washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2017/05/04/the-jet-stream-is-about-to-get-weird-and-it-could-lead-to-extreme-weather/?utm_term=.45b8d26d6bd0

wtorek, 4 kwietnia 2017

Matterhorn - co dalej z lodowcami? - Część II - refleksja fotograficzna





Żyjemy w dziwnym świecie. W świecie, który na naszych oczach w ekspresowym tempie zmienia swój klimat i to za naszą przyczyną. Na nic zda się rozpaczliwe zaprzeczanie faktom przez rozmaitych naukowych denialistów i cynicznych lub niedoinformowanych polityków.


wrzesień 2000




wrzesień 2016






Ogrzewamy naszą planetę i na własne życzenie pakujemy się w kłopoty zdrowotne, gospodarcze i polityczne. Są jeszcze miejsca na planecie, w których proces negatywnej modyfikacji środowiska przebiega wolniej, niż w innych rejonach, ale jest tych obszarów coraz mniej, natomiast coraz więcej jest obszarów, w których opłakane rezultaty "efektu cieplarnianego" przyspieszają lawinowo. 
Doszło do tego, że w bliskim mi emocjonalnie świecie aktywności górskiej, jedyny obszar, który jako tako opiera się zmianie klimatu - łańcuch Karakorum, dzięki własnemu lokalnemu klimatowi, osiągnął stan, nazywany "anomalią Karakorum" (The Karakoram Anomaly). Ostatnie (jeszcze) miejsce, które ma siłę utrzymywać swój klimat w miarę normalnie, tak, jak przywykliśmy, uznano za "anomalię" na tle świata. Czyli - uznana za "normę", globalna paranoja klimatyczna szybko katapultuje nas wszystkich w nieznane. Już nie ma odwrotu i na dodatek nic nie zapowiada spowolnienia tego procesu, a nawet jest wręcz przeciwnie.
wrzesień 2000
wrzesień 2016



Nie zamierzam moralizować, ani opisywać przejawów zjawiska globalnego ocieplenia na całym świecie, bo jest to temat przeogromny. Chciałbym jedynie pokazać kilka małych przykładów, w oparciu o doświadczenia i obserwacje w Alpach szwajcarskich, jaki jest widoczny wpływ tego ocieplenia na niewielki, ale znaczący aspekt środowiska naturalnego - mianowicie na lodowce wysokogórskie.
Jest to zakres na tyle reprezentatywny, że pozwala sformułować wnioski sięgające daleko poza obszar kantonu Valais. Lodowce wysokogórskie pełnią wielorakie funkcje - od estetyczno - krajobrazowych, po strategiczne w zakresie zaopatrzenia w wodę miliardów ludzi. Ich zanik, a nawet znacząca redukcja, oznacza nieuchronne problemy gospodarcze i polityczne, może jeszcze nie w Europie, ale w Azji Środkowej - to już na pewno. To jest tylko kwestia czasu. Chyba, że wydarzy się cud. Albo - co jest bardziej prawdopodobne - globalna katastrofa.
wrzesień 2016
wrzesień 2000













Powróćmy jednak do Alp Pennińskich, w rejon mojego ukochanego Matterhornu i spójrzmy na to, co dzieje się z alpejskimi lodowcami.
Naukowcy szacują (wg relacji National Geographic), że Alpy utraciły połowę swoich lodowców w ciągu minionego stulecia, z czego 20% od roku 1980, a lodowce szwajcarskie zmniejszyły się obszarowo o 20% w ciągu ostatnich 15 lat. Krajobrazowo, liczy się pokrywa lodowo-śnieżna, co niekoniecznie jest tożsame z lodowcami "poprawnymi" definicyjnie (w praktyce >30 m grubości). Tak, czy owak, wg http://ziemianarozdrozu.pl/ "dane NASA wskazują, że prawdopodobieństwo tego, że rok 2016 będzie kolejnym najcieplejszym rokiem w historii pomiarów wynosi 99%". I to się powtarza z roku na rok. Więc lody i śniegi znikają.

wrzesień 2000
wrzesień 2016













Szwajcarzy inwestują ogromne pieniądze w rozbudowę infrastruktury narciarskiej. Nie ukrywam, że w moich oczach jest to dewastacja krajobrazu na gigantyczną skalę, ale z drugiej strony - należy to zrozumieć, bo przecież muszą z czegoś żyć, a turystyka i sporty zimowe, to ich bardzo znaczące źródło dochodów. Znajoma pracująca w Zermatt, a mieszkająca w miejscowości Randa, powiedziała mi przed paroma dniami, że w tym roku, po raz pierwszy w jej życiu (a ma dorosłe dzieci), w Sylwestra w Zermatt w ogóle nie było śniegu.  Skądinąd wiem, że potem sytuacja poprawiła się na tyle, że można było szusować do woli w całym rejonie od Matterhornu po Monte Rosę, ale świeże śniegi stopniały, a zaraz po nich - kolejna część "wiecznych" śniegów. Trochę zaniepokoił mnie tegoroczny widok licznych armatek śnieżnych czekających na sezon. Sztuczne naśnieżanie w tym miejscu? Dziwne...

Ośnieżone Monte Rosa i Lyskamm, wrzesień 2000

Od razu po wyjściu z pociągu, po pierwszym spojrzeniu w górę, w stronę Klein Matterhornu i Breithornu (czterotysięcznik) natychmiast rzuciło mi się w oczy niepokojące szarawe zabarwienie śniegów, które jeszcze tam pozostają. Kiedyś, jeszcze kilkanaście lat temu, lodowce alpejskie błyszczały niczym brylanty w koronie alpejskich szczytów, w słońcu i na tle błękitnego nieba, były niezmiernie piękne. No cóż, niestety - tegoroczny widok odkrytych płatów lodowcowych, nielicznych zresztą, już nie zachwyca tak, jak kiedyś. Śnieg jest szary i z daleka widać, że ciężki, mokry i matowy.

Bezśnieżny Grosshorn i odległa Jungfrau, wrzesień 2016

W wielu miejscach nie błyszczy w słońcu, raczej przypomina wyglądem roztopową breję w moim ogródku w Polsce, wiosną. Trudno tego nie zauważyć, po kilkuletniej przerwie, kiedy ma się skokowe porównanie z tym, co pozostało w pamięci z poprzedniego pobytu w Zermatt. Owszem, są jeszcze całkiem liczne miejsca, w których jest prawie tak, jak dawniej, ale to nie zmienia faktu, że ogólna tendencja do zanikania pokrywy śnieżnej i lodowej jest oczywista, a proces degradacji przebiega szybko, choć nierównomiernie. Szarawy śnieg ma niskie albedo i pochłania dużo więcej ciepła słonecznego, dlatego jego topnienie przebiega znacznie szybciej.
Prawie bezśnieżne otoczenie doliny Zermatt, wrzesień 2016
 
O bardziej szczegółowych aspektach fizycznych i mechanizmach tego zjawiska pisałem niedawno w kilku postach na moim blogu i w innych miejscach, przedstawiłem też linki do literatury specjalistycznej, więc nie ma sensu się powtarzać, toteż w tym wpisie ograniczę się do pokazania kilku zdjęć z rejonu Zermatt, które wykonałem w odstępie 16 lat. Starsze zdjęcia pochodzą z lipca i z  września 2000 roku, a nowsze z września 2016 roku. Wrzesień jest najlepszym miesiącem do tego typu porównań, ponieważ pogoda jest piękna i pewna, a góry są wtedy definitywnie pozbawione śniegu z poprzedniego sezonu, widać wyłącznie tzw. "wieczne" śniegi, które w istocie ani trochę nie są "wieczne".
Dolina Zermatt, 2000


Niebawem może spaść świeży śnieg (co zresztą wcale nie jest takie pewne) i potem wszelkie porównania będą bardzo utrudnione.
A tak przy okazji: bardziej lubię fotografię analogową od cyfrowej. No cóż, postępu nie da się powstrzymać...

Dolina po zanikającym lodowcu Z'Mutt, z dnem pokrytym resztkami lodowca i jeziorkami, całkowicie zasypana rumoszem skalnym (debris), turystycznie - bardzo niebezpieczne miejsce, 2016 r.

Kopuła szczytowa Breithorn, od południa, zdj. na wys. 3890 m npm. Ten ogromny lodowiec jest w dość dobrym stanie, chociaż pewne oznaki jego degradacji można zauważyć. Póki co, szczyt jest tędy dostępny bez problemu. 



Smutno wyglądają szczyty grupy Mischabel, bez swoich srebrzystych szat. Lodowiec Fee też marnieje w oczach.

2000 r.
Przełączka w grani Hoernli, obecnie i w roku 2000, wrzesień:

od wschodu (2016)

2000 r.
od północy, 2016
Na przełęczy, 2000 r.




















Przełączka pod uskokiem "startowym" w grani Hoernli, dwa ujęcia od strony północnej. Problemem jest tutaj nie tylko powierzchnia, ale również grubość / miąższość warstwy (czyli - ilość) zalegającego tam lodu. To samo zagadnienie dotyczy wszystkich zanikających lodowców - pozornie nieznaczna zmiana powierzchni oznacza niekiedy bardzo istotną redukcję zasobów wody.


Ostroga grani Z'Mutt


Świeży, wielotonowy obryw, jaki powstał na moich oczach, po całej nocnej serii podobnych zdarzeń, których huk mogłem tylko słyszeć


W tym miejscu lodowiec Tiefmatten (1), wypełniający kocioł pod zachodnią ścianą Matta, łączy się lodospadem (2) z zanikającym lodowcem Z'Mutt (3). Tiefmatten jest podminowany ogromnymi grotami lodowymi (4) i pokryty szczelinami. Nie wiem, jak tam było - powiedzmy - 20 lat temu, ale są to oznaki, że ten lodowiec też zaczyna mieć problemy. Jeszcze nieco ośnieżone ściany okalające kocioł Tiefmatten, tworzą formację amfiteatralną i działają jak gigantyczne zwierciadło wklęsłe, przez co zachodnia ściana otrzymuje sporą dawkę radiacji IR, od wschodu do zachodu słońca, pomimo ewidentnie zachodniej wystawy. To zdjęcie zrobiłem wcześnie rano i widać, jak śniegi i lód na stokach masywu Dent d'Herens odbija światło (no i ciepło IR, czego nie widać) słoneczne w stronę przeciwległych formacji.

A nad tym wszystkim wisi - jak miecz Damoklesa - wzbogacone w cieplarniany CO2 (tutaj zapewne powyżej 410 ppm) powietrze - kołderka. No i mamy to, co mamy - wielka szczelina brzeżna pod Testa del Leone i prawie pozbawiona lodu droga Canal Nord delle Col del Leone - wspinaczkowe wejście na przełęcz w grani Lion, na granicy z Włochami - dojście do drogi na Matterhorn, zainicjowanej 150 lat temu przez Johna Tyndalla. Zatoczyliśmy koło. Dziękuję za wspólną podróż.

Oto, co znalazłem w sieci, zdjęcie z 1894 dokładnie z tego miejsca, z którego zrobiłem jedno z moich zdjęć:

Historic photograph of the Matterhorn, Switzerland, 1894
The Matterhorn in Switzerland is a horn carved away by glacial erosion. —Credit: Photograph by Harry Fielding Reid. 1894. Zmutt Glacier: From the Glacier Photograph Collection. Boulder, Colorado USA: National Snow and Ice Data Center. Digital media
źródło zdjęcia

Podobne ujęcia, wrzesień 2016



Alpine Glow na Matterhornie i Monte Rosa

piątek, 10 marca 2017

Kilka słów o „Anomalii Karakorum”

Artykuł dyskusyjny 



Alpiniści od zawsze zmagali się z pogodą. 
Od niedawna muszą sprostać globalnej zmianie klimatu.

 




Na początek - o bilansie ciepła

Topnienie lodu jest procesem stałotemperaturowym (powiedzmy - w 0 st C) i do pewnego stopnia spowalnia wzrost temperatury bliskiego otoczenia, poprzez angażowanie znacznych ilości ciepła, potrzebnego do przemiany lodu w wodę, bez zmiany temperatury tej mikstury. Po przekroczeniu punktu krytycznego, całe to ciepło (tak czy siak w części zatrzymywane w atmosferze przez gazy cieplarniane), dotąd zużywane na przemianę fazową lód-ciecz, pójdzie na ogrzewanie produktu topnienia - wody. Skutkiem tego z czasem wzrost temperatury na półkuli północnej radykalnie przyspieszy, choć nie wszędzie tak samo! Lokalnie takie zjawiska już można zaobserwować w "izolowanych" cieplnie górskich dolinach lodowcowych. Wystarczy tutaj dodać, że na podgrzanie kilograma wody wytopionej z lodowca o jeden stopień Celsjusza, wystarczy ok. 80 razy mniej ciepła, niż potrzeba było na to, aby obrócić ów jeden kilogram lodu w tę wodę, bez zmiany temperatury. Tak oto rusza lawina efektów cieplnych.  
Według wyników badań przedstawionych w 'Annals of Glaciology', strumień dopływu energii słonecznej na Concordii zawiera się w przedziale 100-400 W/m2, z przewagą w przedziale 300-350 W/m2, jednak brak jest danych o warunkach tych pomiarów.  

Intro- czy to już koniec holocenu?

Lodowce. Arktyczne, antarktyczne, okołopolarne i górskie. Piękne, imponujące, niepokorne i groźne wizytówki naszego klimatu. Formacje o nieskończonej różnorodności form i ogromnych rozrzutach wielkości. Był czas – geologicznie niedawny, kiedy królowały na planecie i bywały długie okresy, kiedy nie było ich w ogóle. Uczeni twierdzą, że w okresach „Ziemi – śnieżki” przez całe tysiąclecia pokrywały cały nasz glob. W naturalnym rytmie, napędzanym niezmiernie złożonym systemem przyczyn, od kosmicznych, po geologiczno-wulkaniczne, bezustannie zmieniają swój stan posiadania, swoje globalne włości, jakimi dysponują na planecie Ziemia. Ludzkości towarzyszą od zawsze. Był czas, nie taki odległy, kiedy nasi przodkowie z całych sił musieli się zmagać, przez setki lat, walcząc o przetrwanie z koszmarnym zimnem. Mniej więcej dziesięć tysięcy lat temu, zmiana klimatu spowodowała, że lodowce ustąpiły, wycofały się na północ i południe globu, po tysiącach lat odkrywając ogromne połacie lądu, ale równocześnie – topniejące lody podniosły poziom mórz o kilkadziesiąt metrów, niekiedy przez gwałtowne wezbrania, na zawsze wyłączając z historii ludzkości ponad dwadzieścia milionów kilometrów kwadratowych onegdajszego, częściowo zamieszkanego lądu. Jednakże - jak dotąd, wszelkie te zmiany obszarów opanowanych przez lodowce i lądolody, następowały w rytmie geologicznym, wielokrotnie wolniejszym, niż miara, jaką określamy długość ludzkiego życia, a nawet długość trwania kilku pokoleń. Owszem, bywały epizody katastroficzne i zdarzenia o szybszym rytmie, takie jak uderzenia wielkich meteoroidów, powodzie glacjalne - czyli bardzo gwałtowne wylewy wody z naturalnych zbiorników gromadzących wodę z topniejących lodowców, niekiedy przez stulecia, albo tak zwana „mała epoka lodowcowa”, trwająca kilkadziesiąt lat w XVII wieku, ale nie trzeba pozwolić się zwieść tej nieco spoetyzowanej nazwie – niewielkie obniżenie temperatury Ziemi i następujących kolejno kilkadziesiąt ostrzejszych zim, wynikających ze słabej aktywności Słońca, to jeszcze nie kontratak lodowców.
Prawdziwe inwazje zlodowaceń i ich wycofania trwały tysiące lat. Trwały w gigantycznie długim cyklu, którego mechanizm pochodzi od zachowań Słońca i ruchu tych planet Układu Słonecznego, które w niebywale dyskretny i prawie niezauważalny sposób, swoją grawitacją wpływają na pozycjonowanie Ziemi w kosmosie, podczas jej niestrudzonej wędrówki wokół Słońca. Żyjemy w czasach, kiedy te wszystkie naturalne cykle, wedle których lodowce sadowiły się na naszym globie, przyspieszyły po tysiąckroć, zmuszając ogromne ilości lodu i śniegu do nagłego odwrotu. Co się dzieje?

 W Karakorum

Poza obszarami arktycznymi, trzecim co do wielkości na świecie obszarem pokrytym tysiącami lodowców, jest środkowoazjatycki obszar gór najwyższych, obejmujący potężne łańcuchy – Hindukusz-Karakorum-Himalaje. O ile na całym świecie lody ustępują, topnieje Arktyka, a szelfowe lody Zachodniej Antarktydy są wypłukiwane przez nienormalnie ogrzane wody Pacyfiku, o ile nawet w Himalajach lodowce topnieją i kurczą się w bardzo widoczny sposób, o tyle w Karakorum zdaje się panować sytuacja zgoła odmienna, do tego stopnia, że w świecie naukowym zaczął funkcjonować obiegowy termin „Anomalia Karakorum”, dziwne zjawisko nie tylko nieubywania, ale miejscowo – wręcz przyrastania mas lodowcowych, zupełnie na przekór temu, co dzieje się wszędzie na planecie. Czy na pewno? To jest sprawdzane. Zagadnienie stało się na tyle tajemnicze, że wielu uczonych różnych dziedzin, zwłaszcza glacjologów, zaczęło mu się przyglądać ze szczególną uwagą. Problem jest niebagatelny, gdyż ogromne zasoby lodowców wspomnianych łańcuchów górskich, dostarczają wody pitnej co najmniej półtoramiliardowej społeczności ludzi oraz tamtejszemu rolnictwu i gospodarce. Gdyby coś niepokojącego działo się z tymi zasobami, to skutki tego byłyby ogromne. Uruchomiono zatem wiele dalekosiężnych programów badawczych, angażując pomiary i obserwacje satelitarne i liczne pomiary naziemne, co w tym bardzo trudnym i niedostępnym terenie jest nie lada wyzwaniem. Są w tych górach miejsca, do których dotrzeć mogą tylko najsilniejsi i najwytrwalsi – wyszkolone jednostki armii, himalaiści i tragarze wysokogórscy. Siłą rzeczy znakomitą większość pomiarów terenowych prowadzi się na nieco łatwiej dostępnych odcinkach lodowców, czyli tych, które są położone niżej nad poziomem morza, ale za to mają poważną wadę – są pokryte gruzem, czyli rumoszem skalnym (ang. debris). Jak dowodzą uczeni, owa warstwa skalnej pokrywy spoczywającej na lodzie może na dwa sposoby wpływać na topnienie lodu i zasilanie wodą strumieni dopływających do zlewni głównych rzek rejonu. Pierwszy sposób polega na tym, że cienka warstwa gruzu, jako posiadająca ciemną barwę, kumuluje więcej energii promienistej Słońca, nagrzewa się i przez to przyspiesza topnienie lodu, na którym leży. Natomiast drugi sposób jest zupełną odwrotnością pierwszego – gruba warstwa gruzu izoluje przykrywany lód, nie dopuszczając promieniowania słonecznego, a sama ma zbyt małą przewodność cieplną, by pozwolić, aby ciepło słoneczne, również to – skumulowane w kamieniach, penetrowało w głąb, topiąc lód pod spodem. Otwarte pozostaje pytanie, od kiedy warstwa gruzu przestaje działać, jak akumulator przyspieszający topnienie, a zaczyna działać, jak warstwa izolacyjna. Uczeni uznają ten problem, jako istotny dla dalszych badań. Prawdopodobnie granice tego rodzaju zróżnicowanych wpływów gruzu lodowcowego będą bardzo niejednorodne terenowo. Jedno jest pewne i przyznają to wszyscy autorzy – najsłabiej rozpoznane są pod względem topnienia odsłonięte części największych lodowców, czyli te, po których rutynowo poruszają się himalaiści.
na podstawie Journal of Hydrology 513:192–203 · May 2014 
Co prawda działają stacje pomiarowe posadowione w bardzo eksponowanych miejscach, takich jak np. miejsce Concordia - ogromne rozwidlenie Baltoro, od którego biegną dwie główne odnogi – jedna na północ (Godwin Austen) w kierunku K2 i druga na południe (South Baltoro) w kierunku grupy Gaszerbrumów, ale prawdziwy dramat rozgrywa się znacznie wyżej – nad K2 i na lodospadzie pod grupą Gaszerbrum, gdzie – jak na to wskazują relacje himalaistów – zachodzą wielkie zmiany mikroklimatu, latem w słońcu panuje nieznośny upał, a przerażający swoją szczelinową strukturą lodospad, z sezonu na sezon staje się coraz bardziej zdradliwy, niebezpieczny i nieprzewidywalny. Co więcej, pod koniec (zresztą - coraz krótszego) sezonu wspinaczkowego, zmiany jego układu, rozkładu i wielkości szczelin, następują już w skali dni. Na domiar złego, coraz większa dobowa huśtawka temperatur i inne czynniki wpływają na mikrostrukturę śniegu, a wg badań uczonych z NSIDC Boulder (CO), skutkuje to silnie zwiększonym prawdopodobieństwem lawin, w ogóle w górach, nie tylko w Karakorum. Co się tyczy rejonu K2-BP-G(1-4), to zawsze było tam trudno, ale wygląda na to, że sytuacja staje się pod względem klimatycznym coraz bardziej napięta. Do tego dochodzi druga odsłona dramatu - odczuwalne zmiany w ilości i długości okresów występowania opadów śniegu, który zasila lodowce i jest jedynym źródłem podaży wody, w bilansie masy lodowca. Szczególną manifestację tego zjawiska można było zaobserwować latem 2016, kiedy wskutek niezwykłej ilości opadów śniegu, w środku sezonu wspinaczkowego, olbrzymia lawina całkowicie zmiotła w pełni wyposażony obóz III na drodze Abruzzich na K2. Obóz przygotowany dla ponad dwudziestu osób, niezwykle szczęśliwym zbiegiem okoliczności, był pusty w chwili zdarzenia. Nikomu nic się nie stało, poza tym, że góra zabrała sobie sprzęt wart dziesiątki tysięcy dolarów, a na K2 już drugi rok z rzędu nikt nie wszedł. Jako ostatni zdobywcy, byli tam Marcin Kaczkan i Janusz Gołąb w 2014. Przypadek? Z całą pewnością – nie. Kaprysy pogody w górach najwyższych były i są normą, ale tu z pewnością chodzi o coś więcej. Raczej o symptom przyszłego i trwałego trendu. Podobne zdarzenia, choć na mniejszą skalę miały miejsce w masywie Gaszerbrumów, chociaż tam w 2015 roku było kilkanaście wejść szczytowych, m.in. Kinga Baranowska na G2. W roku 2016 - wielodniowe załamania pogody, nieoczekiwane opady, potężny wiatr, szaleństwa lodospadu. Efekt – nieudane ataki szczytowe, graniczący z cudem, dramatyczny „wycof” Czechów Holecka i Manduli spod partii szczytowych Gaszerbrumów późnym latem 2016, sportowe i osobiste dramaty i rozczarowania. Zresztą leżący pośrodku regionu Broad Peak, też nie cieszył się zbytnią frekwencją, pomimo wielu chętnych. W roku 2015 raptem jedno wejście – Andrzej Bargiel, z nartami do zjazdu ze szczytu. W 2016 roku latem - szesnaście osób łącznie na G1 i G2, dwa wejścia na BP i znowu zero na K2. Zdobywcy 2016 chóralnie relacjonują o krótkich oknach pogodowych i o wielkich opadach śniegu w tym rejonie. Równocześnie wszyscy himalaiści wskazują, i to od paru lat, na zwiększoną aktywność lodospadu u stóp Gaszerbrumów. Moim zdaniem może to mieć związek z "ustawieniem się" linii równowagi - granicy topnienia (ablacji) w rejonie Baltoro na poziomie 5200 m n.p.m., o czym w swoich pracach pisze glacjolog Christopher Mayer. Oznaczałoby to, że granica równowagi (linia rozdzielająca obszar, w którym lodowca "przybywa" od obszaru, gdzie go "ubywa") biegnie pod tym lodowcem, gdzieś pomiędzy bazą, a obozem I normalnej drogi na G1 i G2, co w efekcie pośrednio przekłada się na znaną i coraz większą zdradliwość tego lodospadu.

Spojrzenie naukowców

Jak zatem naprawdę wygląda „Anomalia Karakorum” oceniana przez naukowców? Tych, którzy pracują niżej i nie zapuszczają się aż tak wysoko?
Uczeni mają inne kryteria. Z praktycznego punktu widzenia, najważniejsze dla nich są obecne i przyszłe bilanse wody pochodzenia lodowcowego, a bilans masy lodowców oraz tempo ich topnienia lub przyrastania, są istotne tylko z tego względu.
Powróćmy na chwilę na Baltoro. Ze względu na jego długość i udział obszarowy pokryty gruzem lodowcowym, wynoszący 38%, wobec 62% powierzchni odsłoniętej, a także z uwagi na jego wysokość nad poziomem morza, uznano, że lodowiec Baltoro można przyjąć jako, jak to określono - „wzorcowy” w odniesieniu do lodowcowych obszarów Parku Narodowego Karakorum. Z tego też względu wybrano go jako lodowiec nadający się do kalibracji i walidacji słuszności złożonych modeli matematycznych procesów topnienia lodowców. I co się okazało. O ile większość lodowców w sąsiednich Himalajach traci masę z szybkościami porównywalnymi do ubytków lodów w reszcie świata, o tyle w Karakorum, gdzie powierzchnia lodowców wynosi około 18000 km2, i gdzie zasoby lodowcowe szacuje się na około 3% całkowitej ilości lodu poza Grenlandią i Antarktyką, najprawdopodobniej stanowią wyjątek w skali świata. Badania terenowe wykazały, że lodowce Karakorum są albo stabilne, albo nawet wykazują skłonność do przyrostu masy lodu, czyli dodatniego bilansu masy w ostatnich latach. W niedawnej historii obserwowano pewne fluktuacje grubości pokrywy lodowej w strefie ablacji (topnienia), ale obecne wyniki wskazują na to, że spośród ponad 1300 lodowców Karakorum, około 130 wykazuje cechy przyrostu, w odniesieniu do roku 2000. A zatem „Anomalia Karakorum” wydaje się silnie kontrastować z ogólnoświatową tendencją do wyraźnej utraty masy przez lodowce. Co ciekawe, to właśnie woda pochodząca z topnienia śniegów zimowych, stanowi dominujący strumień zasilający odpływy z lodowców Karakorum w czerwcu i w lipcu, natomiast topnienie samych body lodowców ma największe znaczenie dla wypływów wody w sierpniu i na początku września. Z kolei te wypływy są w znacznym stopniu uzupełniane i zasilane przez związane z monsunem opady śniegu na wysokościach powyżej 3500 m n.p.m. Zauważa się trend wzrostowy odpływów wody w sierpniu, co oznacza, że teoretycznie lodowce trochę się wtedy „kurczą”, ale równocześnie zauważono wyraźną tendencję wzrostową opadów nad Karakorum w monsunowych miesiącach letnich, o czym informują zbiory danych satelitarnych. Wszystko to razem sprawia, że bilans masowy lodowców Karakorum wydaje się być stabilny, a nawet dodatni. Powstaje bowiem swoiste sprzężenie zwrotne.

Hipoteza

Na logikę, coś napędza tę maszynkę, woda do tego obiegu musi jakoś wchodzić, więc proste rozumowanie wskazuje na to, że najwyższe partie lodowców, te które są odsłonięte na działanie słońca, ponieważ nie są izolowane gruzem lodowcowym, muszą udostępniać swoją wodę, a równocześnie są one poddawane rosnącej ilości opadów - jak zwykle w zimie, ale teraz także w monsunowych miesiącach letnich, co widać z satelitów. Jest tak, chociaż góry Karakorum leżą poza strefą monsunów, w rejonie pustynnym, ze względu na blokujące działanie potężnego masywu Nanga Parbat. Coś się jednak w tym względzie zmienia.
Nanga Parbat (fot. Marek Pronobis, 1977)
Aby podnieść takie ogromne ilości wody z oceanu i przetłoczyć je w rejon K2 i Gaszerbrumów, gdzie dominują zimne wiatry zachodnie, nie wspominając o całym pozostałym obszarze Karakorum, też owiewanym od północy przez wiatr zachodni, potrzebne są kolosalne ilości energii. Słońce ostatnio nie przyspieszyło, jest bardzo mało aktywne, a zatem – co się dzieje? Skoro oprócz opisanego cyklu „Anomalii Karakorum” (pomimo wątpliwości Ch. Mayera), na całym świecie znikają miliardy ton lodu rocznie? Kluczową pozycję w bilansie substancji i energii zajmuje radiacyjna podaż ciepła słonecznego i jego transfer radiacyjny w atmosferze. Perfekcyjnie czysty śnieg odbijałby prawie całe promieniowanie słoneczne, ale kolejnym elementem układanki jest fakt, że śnieg nie jest taki biały, jak powinien,  a unosząca się nad środkową Azją brunatna chmura pogarsza efektywność wymiany ciepła pomiędzy powierzchnią Ziemi a atmosferą i – dalej – przestrzenią kosmiczną. To jednak jest już temat na osobny artykuł.

Wątpliwości

A jednak w dyskusji uczonych, ostatnio pojawił się głos sceptyczny i to głos autorytetu, w osobie Ch. Mayera. Co jest interesujące to fakt, że spostrzeżenia Christopha Mayera już na pierwszy rzut oka korespondują z doświadczeniami himalaistów, o których opowiadają oni od mniej więcej trzech lat, a mianowicie o tym, co dzieje się w najwyższych górach, tam, gdzie docierają tylko nieliczni wybrańcy. A jednak zjawisko„Anomalii Karakorum” nie przekonuje Mayera. 'Należy przyglądnąć się szczegółom', mówi badacz. Jego kolejny powrót na lodowiec Baltoro utwierdził go w wątpliwościach. Dolne partie lodowca i jego ujście (jęzor), są pokryte gruzem i wyglądają tak, jakby były odporne na zmianę klimatu, gdyż nie wykazują cech cofania się, jednakże czysta, biała, górna część lodowca topnieje z szybkością do 4,5 metrów, podczas gdy powierzchnia osiada o 0,5 metra na rok. Mayer uważa zatem, że „w istocie dotychczasowe badania pokazywały ile lodu znika w lecie i ile śniegu gromadzi się w wysokich partiach lodowca.” Czyli dotychczasowe metody pomiaru bilansu masy lodowca Baltoro to dopiero początek drogi ku osiągnięciu klarownego obrazu tego, w jaki sposób rzeczywiście działa cały ten system. „Należy uwzględnić rolę pokrywy gruzowej, jeśli ma się na celu poprawne wyliczenie przyszłych zasobów lodu i wydajności uwalniania ciekłej wody w wyniku jego topnienia, w warunkach zmieniającego się klimatu.”

Podsumowanie

Na podstawie mapki NASA
Zaryzykowałbym tutaj tezę, że monsuny, napędzane coraz bardziej nagrzanym oceanem, niosące coraz więcej wilgoci w powietrzu, nagromadziły już na tyle dużo energii własnej, by częściowo pokonać barierę Nanga Parbat i penetrować do rejonu ośmiotysięczników za Baltoro, gdzie - po napotkaniu zimnych wiatrów zachodnich - wytracają resztki swojej wilgoci, właśnie w rejonie powyżej Concordii, co powoduje zwiększone opady na dużych wysokościach w tym rejonie, pomimo, że nie jest to już strefa monsunowa. Aby The Karakoram Anomaly mogła nadal "funkcjonować", a natura wyraźnie ku temu dąży - gdyż jest to nowy stan równowagi lokalnej, to w rezultacie, od kilku lat, stopniowo coraz więcej śniegu musi padać - i pada - latem w strefie, która himalaistów 'Klasy 8k+' interesuje najbardziej. Jeśli dodatkowo uwzględnić katastrofalny wpływ zmian klimatycznych na jakość i zwięzłość śniegu - to należy oczekiwać ogromnych lawin i coraz większej aktywności lodowców.
Same lodowce, w ogromnej większości spływające głębokimi dolinami, są zasilane w wodę - lód/śnieg, tylko od góry, co następuje najskuteczniej poprzez lawiny i co w warunkach niezwykle stromych stoków Karakorum oraz rosnącej ilości letnich opadów, zupełnie nie dziwi. Jeśli ten skuteczny mechanizm jest napędzany zmianą klimatu – a zapewne jest – to w przyszłości należy oczekiwać coraz trudniejszych warunków do uprawiania letniej wspinaczki w najwyższych partiach tych gór, oraz należy oczekiwać prawdziwych niespodzianek ze strony tych destabilizowanych termodynamicznie obszarów Ziemi.



Post Scriptum, z ostatniej chwili: The Karakoram Anomaly istnieje, a w nieodległym (strefowo-klimatycznie) sąsiedztwie tych gór, w kierunku Hindukuszu, ostatnio dzieją się rzeczy straszne. 

Bóg jeden wie, co się teraz (marzec 2017) dzieje pod K2, na drugim końcu pasma. Na szczęście - tam nikogo nie ma. Jednak, czego by nie mówić - lawiny, to jest najbardziej efektywny sposób zasilania lodowców. I tym samym - mechanizm napędowy tejże "anomalii". Paradoksem jest to, że lodowce bezludnych Karakorum to bodaj ostatnie miejsce na globie, które funkcjonuje w miarę normalnie w ocieplającym się świecie. Nie traci swojego lodu, a jedynie przesuwa jego "środek ciężkości" wyżej n.p.m. I dlatego stało się w tym świecie "anomalią". Jeśli ów proces będzie nadal działał, jako reakcja na skutki ocieplania się - na przykład Oceanu Indyjskiego albo Zatoki Arabskiej, skąd latem wieją monsuny napierające na Karakorum i wtłaczające wilgoć, a z kolei zimą będzie się nasilać obecnie trwająca cyrkulacja - to "anomalia" się wzmocni i potrwa jeszcze przez nieprzewidywalnie długi czas. 
Jest to bardzo prawdopodobny scenariusz, ponieważ już obecnie, w wyniku rosnącej koncentracji CO2 w atmosferze (już mamy średniorocznie 406 ppm), nastąpiło ocieplenie na tyle duże, że rozpoczął się nieodwracalny i bardzo destrukcyjny proces uwalniania metanu z rozmarzającej "wiecznej" zmarzliny i z klatratów metanu pod dnem mórz polarnych. Nade wszystko nasila się znacząco uwalnianie bio-metanu z mokradeł tropikalnych i w efekcie cały proces ocieplania globalnego bardzo gwałtownie przyspiesza. 
Wszystkie te czynniki najpewniej złożą się na intensyfikację anomalii Karakorum, 
przynajmniej przez jakiś czas.    

Dalszy ciąg materiału: 
"Anomalia Karakorum - kilka dodatkowych uwag"

wersja recenzowana tego artykułu, na portalu wspieranym przez Uniwersytet Warszawski, jest tutaj

"Banner cloud" zjawisko atmosferyczne blokujące przepływ wilgotnych mas powietrza ponad stromym i wyniosłym masywem górskim (na przykładzie Matterhornu)




P.S. Zdjęcia przedstawiają lodowce alpejskie, będące w fazie wyraźnego zaniku.

Literatura: