środa, 2 stycznia 2019

K2 - szklany sufit

K2 z bazy, marzec 2018, zdj. Piotr Tomala
Nadal mam ogromne wątpliwości, czy ludzki organizm potrafi funkcjonować przez wiele godzin zimą w strefie szczytowej K2, bez wspomagania tlenem, co byłoby wszelako działaniem w stylu staroświeckim i niesportowym według dzisiejszych standardów. Trudna sytuacja, trudna decyzja, skomplikowana taktyka wsparcia.
Zważywszy jednak na: szerokość geograficzną, lokalne stany fizyczne atmosfery i nieznośną zimową bliskość tropopauzy,  zdolności adaptacyjne organizmu himalaisty w tym wszystkim i przy tak dużym wysiłku. Po kilku tygodniach mieszkania i harówki w warunkach niczym w zamrażalniku, z którego wypompowano połowę powietrza.
Obawiam się że to może być bardzo wielki problem, wszelkie czynności nad "szklanym sufitem" opartym na Ramieniu, do którego zimą nikt jeszcze nawet się nie zbliżył, a mimo to podczas zimowych wypraw już na poziomie C3-C4 zdarzały się dramatyczne przypadki choroby wysokościowej u zaaklimatyzowanych wytrawnych wspinaczy.
Myślę, że zimą nad "szklanym sufitem" radykalnie rośnie znaczenie dysproporcji tego co jest nad głową (biodostępność tlenu z powietrza), w relacji do tego co tradycyjnie mierzymy jako n.p.m. I myślę że zimowa ostrość tej dysproporcji jest na K2 największa na całym globie i że nikt nie wie, jak to zjawisko zadziała w realu, kiedy wreszcie komuś uda się przebić zimą ponad ów "szklany sufit". Wszystkie pozostałe szczyty, miejsca i formacje Karakorum znajdują się poniżej tej niewidzialnej bariery, a to co na K2 wznosi się ponad nią, jest jak portal do innego wymiaru. Zimą.

K2, zdjęcie: Rafał Fronia, styczeń 2018

poniedziałek, 15 października 2018

Kiedyś.... (1)


Kiedyś.... 

reedycja, 15 października 2018, 40 lat po...


W młodości najbardziej lubiłem tatrzański październik. Słońce jest już wtedy niżej, świeci pod barwowo cieplejszym kątem, a tatrzańska przyroda powoli mości sobie przytulisko na swój zimowy sen. Nawet przepaściste urwiska wyglądały bardziej przyjaźnie i swojsko, dla nas - zwykłych turystów. Nikt z nas nie myślał o pokonywaniu ścian, czy trudniejszych wspinaczkach, ważniejsze były wejścia widokowe i napawanie się urokiem gór. Wtedy, pod koniec lat siedemdziesiątych, wszystko wydawało się inne i prawie wszystko było inne. Nawet góry ociupinkę się od tamtych lat zmieniły. Jednak tylko ociupinkę. Góry żyją znaczniej wolniej niż ludzie. Jedno, co z pewnością zmieniło się w sposób widoczny, to pogoda. W tamtych latach była bardziej stabilna i przewidywalna. Nie było internetu ani prognoz cyfrowych, ale wtedy pogoda miała nawet swoje reguły, które prawie zawsze sie sprawdzały. Jedną z nich była zasada, że jeśli na początku września spadnie dwu-trzydniowy śnieg, to po jego zniknięciu, nastaną dwa - trzy tygodnie murowanej pogody.


W tamtych latach ta reguła sprawdzała sie prawie niezawodnie, co więcej, można było oczekiwac tego, na co czekałem najbardziej - kilku dni rewelacyjnej pogody w październiku. Nie wiem, jak jest teraz, może coś z tych niepisanych reguł pozostało, ale wyraźnie widzę, że prawdziwie pogodnych dni późną jesienią jest coraz mniej, a październikowa aura, nawet w pełnym słońcu, była wtedy chłodniejsza. Tylko - parafrazując - "światłość w paździeniku" pozostawała i nadal pozostaje taka sama. Światło ciepłe, nostalgiczne, przy wcześniej zapadającym zmierzchu, dłużej podkreśla pomarańczowo-czerwonawy koloryt wysokorosnących roślin porastających strzeliste turnie, a Czerwone Wierchy naprawdę są czerwone. Wtedy też można było godzinami wędrować samotnie granią czy grzbietem i nie spotkać żywej duszy, a w środku tygodnia, w schroniskach nie było problemu z noclegiem. Nie sposób było się oprzeć takiemu klimatowi i takiej kolorystyce gór.

Mieliśmy skromne ambicje i skromny sprzęt, a na cały, niekiedy dwutygodniowy wyjazd, musiała wystarczyć jedna rolka filmu, czyli trzydzieści sześć kadrów na przeźrocza, marki orwochrom, na ogół zdobytego 'spod lady', czyli po znajomości. No i nieodłączne, wielkie ryzyko, czy po powrocie do domu zakład fotograficzny nie popsuje zdjęć przez niewłaściwe wywołanie kliszy, co niestety dość często się zdarzało.  Czarno-białe zdjęcia wywoływało się samemu, co eliminowało takie ryzyko, ale w drugim aparacie zawsze rolka sladów orwo czekała na swoją rolę. Bo tylko ta technika pozwalała utrwalić efemeryczną, nieuchwytną paletę barw październikowych Tatr.
Po czterdziestu latach, nawet dobrze wywołane klisze wyglądają staro i mizernie. Przy dzisiejszych zdjęciach cyfrowych, w ogóle się nie potrafią obronić. Mają jednak w sobie coś, czego nie zastąpi najlepsza technika - pamięć ducha tamtych lat, kiedy wszystko było troszkę inne.
A może to tylko my byliśmy młodsi.....

  


__________________________________________________________
Od tamtych, skromnych przecież, turystycznych przygód minęło dokładnie 40 lat. W połowie października 1978 pierwszy raz skompletowałem, z moim przyjacielem Adamem, całą Orlą Perć. Można powiedzieć "phi, też mi coś"... Można, ale dla nas wtedy to był sukces.

Teraz, gdy piszę ten akapit, jest październik 2018 roku. Po tylu latach częstego obcowania z górami, studiowania literatury i wiedzy z zakresu meteorologii i klimatologii, jednak zawsze jako turysta i kibic polskich himalaistów, nieoczekiwanie dla samego siebie stałem się prognostą narodowej wyprawy zimowej na K2 w styczniu i lutym 2018 roku. Piotr Trybalski uwiecznił to zdarzenie w swojej książce "Wszystko za K2", a Rafał Fronia nawiązał do mojej pracy dla wyprawy narodowej na K2 w książce "Anatomia Góry", i za to im bardzo serdecznie dziękuję.









niedziela, 5 sierpnia 2018

Anomalia Karakorum - polskie, letnie akordy

K2, zdj.: Kacper Tekieli, 2017
Gigantyczny sukces, jaki odniósł  Andrzej Bargiel, świetne osiągnięcie Adam Bieleckiego i dwa nadzwyczajne cuda ocalenia: Ricka Allena i Alexa Gukova, wszystko to przy akompaniamencie ostrych, durowych akordów wybrzmiewającej anomalii Karakorum, jej zachłannego gromadzenia zapasów śniegu i lodu na nadchodzące czasy. Czasy, w których w klimacie i pogodach wszystko gwałtownie przyspiesza i będzie przyspieszać coraz bardziej, wśród opadów śniegu i deszczu, wśród lawin i upartych chmur.
Obserwując zmagania sportowe z perspektywy dostawcy opracowań prognoz pogodowych, nie mogłem oprzeć się wrażeniu, że ten widowiskowy spektakl z udziałem Polaków, na tle K2, Broad Peak i Gasherbrumów, toczy się na przekór i wbrew oporowi stawianemu przez samą Naturę. Spisując codziennie dziesiątki danych na potrzeby prognoz dla wypraw i bezustannie sprawdzając serwisy pogodowe oraz mając w pamięci dane z kilku poprzednich lat, a nawet z minionej zimy i wyprawy narodowej na K2, nie mam już złudzeń, co do dalszych, najbliższych losów klimatu i stanów pogodowych w górach najwyższych, i nie tylko. Wyprawa badawcza projektu The Karakoram Anomaly Project poczyniła kolejne spostrzeżenia również wpisujące się w przyszły scenariusz przyspieszenia i radykalizacji zdarzeń pogodowych i lodowcowych. Nie wiem, jak długo jeszcze wytrwa anomalia, być może już doświadcza stanu przesilenia. Nie wiem i nikt tego nie wie. Jeśli napędzające ją mechanizmy, które opisałem w poprzednim odcinku są dobrze rozpoznane, to jeszcze przez jakiś czas będziemy obserwować dodatni bilans substancjalny wody w Karakorum, ale równocześnie, powoli klaruje się obraz rosnącej niedostępności tych gór z powodu opadów w sezonie tradycyjnie wspinaczkowym i najwyraźniej nie należy oczekiwać powrotu do dawnych, schematycznie przewidywalnych stanów pogody.
Chmura, która utrudniała zjazd Andrzejowi
zdj.: Marek Ogień
Już teraz można jedynie liczyć na krótkie okna bez opadów, a Natura coraz mniej czasu pozostawia na ustabilizowanie się świeżego śniegu przed pojawieniem się dobrego okna, coraz częściej w relatywnie wysokich partiach lodowców - powyżej 6200 m pada deszcz, co degraduje pokrywę śnieżną i otwiera szczeliny w lodowcach, a szczeliny zamaskowane - no cóż... nie mają nad sobą dostatecznie wytrzymałych mechanicznie mostów śnieżnych. Nieciekawie. A poza tym, nikt nie lubi brnąć po uda w mokrej breji i do tego pod palącym słońcem, albo w deszczu - do wyboru. Ciepło, coraz cieplej.
Gasherbrum IV, Świetlista Ściana
User:Flothias , CC-BY-SA-3.0
(http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/),
via Wikimedia Commons

Jeszcze tym razem się udało - fenomenalny zjazd Andrzeja, kolejny ośmiotysięcznik Adama, jest dobrze - ale - pamiętajmy - za cenę doraźnej weryfikacji, a właściwie to redukcji wcześniejszych planów, właśnie z powodu opadów i późniejszego lokalnego ocieplenia, z deszczem wysoko w górach. Tym większy powód do dumy i radości, że jednak się udało, choć nie w całości, to mimo wszystko powiodło się to, co było w planach najważniejsze, na przekór pogodzie i w pięknym stylu.

poniedziałek, 5 marca 2018

Zaśnieżone okno

K2 rano, 6 marca 2018, zdj.: Piotr Tomala

No i game over. Z dwóch monstrów, które opisywałem w odcinku "Między Scyllą a Charybdą", wygrała Charybda. Nie bez pomocy Scylli, wszelako... Nie jestem tym zaskoczony, gdyż od roku przewidywałem taką mozliwość jako bardzo prawdopodobną, ale mimo to jestem rozczarowany, bo wiązałem z tą wyprawą duże nadzieje, wbrew fizyce, matematyce i rozsądkowi, no i sporo się napracowałem, analizując na bieżąco liczne internetowe prognozy pogody i starając się opracowywać kompilacje danych w formie przydatnej dla Wyprawy. Dużo informacji zgromadzonych w bardzo krótkim okresie czasu, to jeszcze nie jest podstawa do diagnozy, ale jest to pewien zasób, który pozwala na poczynienie przynajmniej ogólnych spostrzeżeń. Na podsumwanie w kontekście klimatu, anomalii Karakorum i konfrontacji z doświadczeniami poprzednich wypraw w ten rejon przyjdzie jeszcze czas. Na razie jeden wniosek jest już dostępny i jest to wniosek naważniejszy - Panowie są wszyscy, w komplecie, jeśli uwzględnić himalaistów, którym dane było wrócić do kraju wcześniej. "Zwyciężyć, znaczy przeżyć", jak zatytułował swoją książkę Alek Lwow. Dziękujemy Wam, Panowie, z emocje i piękno, które nam, kibicom, udostępniliście podczas tej wyprawy.    .

piątek, 10 listopada 2017

K2 dla Polaków - między Scyllą a Charybdą

K2 ze stoków Broad Peak, fot. Kacper Tekieli
Zimowa wyprawa na K2 ma twardy orzech do zgryzienia. Najwyższej próby umiejętności wspinaczkowe, kondycja i sprawność uczestników, skonfrontują się z zimowymi żywiołami Karakorum, a w szczególności z siłami natury okolic masywu K2, który z racji swej wielkości i położenia, kumuluje w sobie wszystkie dodatkowe 'atrakcje' zimowych akcji wysokogórskich. Leżący  na 36 równoleżniku szczyt, sięgający ponad 8,6 tys. m n.pm., jest ośmiotysięcznikiem najbardziej wysuniętym na północ i  dosłownie wtyka swoją głowę w niezmiernie turbulentną strefę troposfery, często nawiedzaną na tej szerokości geograficznej przez prąd strumieniowy - jet stream - potężny wiatr, wiejący - najogólniej mówiąc - w górnej troposferze. Jet stream podlega silnym zmianom co do położenia swoich strug nad globem ziemskim, a wskutek zmiany klimatu coraz częściej spowalnia swój bieg i w efekcie tego meandruje, sięgając swymi strugami głęboko na południe, często właśnie w okolice Karakorum, a nawet jeszcze bliżej pasa równikowego. 
Kształtowanie jet stream, źródło: Wikipedia

Bardzo silny, szybki (>160 km/h) strumień lodowatego powietrza, to ogromne utrudnienie dla wspinaczy, wręcz uniemożliwiające akcję górską, zwłaszcza w rozrzedzonym powietrzu, gdzie wiatr dosłownie wysysa siły, energię i ciepło z organizmu, a przy ogromnej prędkości potrafi zwalić z nóg, a nawet zrzucić w przepaść, pomimo małej gęstości powietrza na tych wysokościach. Do tego prąd strumieniowy jest dość nieprzewidywalny, a schemat jego zachowań można nakreślić jedynie w bardzo ogólny sposób. Napędzany i kształtowany jest (najprościej mówiąc) rotacją Ziemi i różnicą ciśnienia atmosferycznego pomiędzy strefą polarną i przyrównikową, generalnie przekłada się to również na fakt, że różnica temperatur między tymi strefami jest mechanizmem napędzającym i formującym strugi prądu. Generalnie - im ta różnica jest mniejsza (co wynika z ocieplania się Arktyki), tym wolniej wieje jet stream i dlatego, wijąc się ponad globem, bardziej penetruje w stronę K2. 
Drugim zimowym problemem są opady śniegu, których wzorzec zmienia się od parunastu lat dość znacząco, w efekcie czego występuje opisywana już na moim blogu tzw. 'anomalia Karakorum', czyli zjawisko - jedyne na Półkuli Północnej - nieubywania masy lodowców w rejonie Karakorum. Na całej kuli ziemskiej lodowce szybko zanikają, ale są trzy miejsca, gdzie taki proces zaniku nie następuje: Karakorum na Półkuli Północnej oraz Alpy Południowe (Nowa Zelandia) i Antarktyda Wschodnia - na Półkuli Południowej. Reszta świata szybko traci lodowce. 
Przykład kształtu jet streama, 24.IX.2017, credit: netweather.tv
Jednak aby anomalia Karakorum mogła funkcjonować tak jak dotąd, czyli aby bilans masowy lodowców był zachowany albo dodatni, to topniejący latem śnieg Karakorum musi być uzupełniany zimą i wiosną, a statystycznie proces tego uzupełniania zaczyna się w lutym, po czym proces gromadzenia śniegu / lodu narasta, kulminując w kwietniu.


Przykład kształtu jet streama, 2.X.2017, credit: netweather.tv

Tak więc wyprawa będzie musiała znaleźć sobie "miejsce" między dwiema siłami, które zupełnie nie sprzyjają działalności górskiej, a już w ogóle - na najtrudniejszym ośmiotysięczniku świata. Nie bez powodu - jedynym, dotąd nie zdobytym zimą.
Trudno dzisiaj jednoznacznie przewidzieć, która z nich - opady śniegu i zagrożenie lawinowe, czy jet stream będzie większym wyzwaniem: śnieg padający okresowo, czy wiatr wiejący bez przerwy, chociaż prądy strumieniowe maja swój chaotyczny niby-wzorzec. Pora odnaleźć jakąś rozmytą sekwencję w tym chaosie, przynajmniej na czas przewidywanej akcji górskiej, w wysokich partiach K2. Pracuję nad tym. 

Najbardziej uproszczone ujęcie problemu sprowadza się do następujących prawidłowości:

  • zagrożenie lawinowe jest największe w niższych partiach góry, natomiast
  • utrudnienia ze strony wiatru, a w szczególnosci prądu strumieniowego, rosną wraz z wysokością n.p.m.
  • w ostatecznym bilansie, w lokalizacji, w której odbędzie się atak szczytowy, jedyną przeszkodą pozostaje wiatr i to temu zjawisku trzeba poświęcić największą uwagę.
________________________________________________________________
  • Rosyjska wyprawa w zimie 2011/2012 nie powiodła sie z powodu jeta i opadów śniegu na początku lutego, co potwierdza to, o czym pisałem, w oparciu o dane nt opadów śniegu w Karakorum, że klucz do zimowego K2 - pod wzgledem klimatycznym! - może leżeć w dopasowaniu planu wyprawy do terminu styczniowego.
  • Aktualizacja z 28.XII.2017: Trzeba jednakże podkreślić, że polska wyprawa zimowa na sąsiedni Broad Peak w roku 2013, nie napotkała zasadniczych problemów związanych z opadem śniegu. A zatem ta kwestia pozostaje otwarta.

Wystarczy kilka dni a nawet kilkanaście godzin, żeby układ prądów strumieniowych uległ całkowitej zmianie.
Wszystkie zrzuty ekranowe jest streama, prezentuję dzięki uprzejmości www.netweather.tv
Przykładowy układ prądów strumieniowych, w dniu 1 grudnia 2017, wieczorem. Taki układ (niekorzystny) trwa zwykle kilka dni. Nie istnieje jakakolwiek uchwytna analitycznie regularność tego cyklu.
Porównanie poglądowe prędkości wiatru podczas jeta (czerwone strzałki) i bez jeta.
Zimowa walka o szczyt K2 - znajdujący sie niejako  'poza światem', jak bezludna wyspa w słynnym filmie Cast Away, będzie aktem monumentalnym i zapewne pełnym dramaturgii, rozgrywającym się gdzieś bardzo daleko, w wielce nieprzyjaznej, wrogiej, choć przepięknej przestrzeni. Scenariusz zdarzeń napisze natura, a wojujący z nią himalaiści, będą zdani na jej kaprysy i swoje umiejętności. 
Każda z opisanych barier oddzielnie, już stawia nie lada zadania. 
To jest wyprawa dla najlepszych i najsilniejszych himalaistów na świecie.
Należy zakładać, że doświadczenie, kondycja i kwalifikacje wspinaczy nie budzą jakichkolwiek wątpliwości. Innymi słowy - gdyby akcja zdobywania K2 odbywała się w warunkach zimowych, ale  w warunkach wolnych od zaskakujących ekstremów, to sama akcja technicznego pokonywania drogi wejściowej i zakładania kolejnych obozów oraz atak szczytowy, z całą pewnością zakończyłyby się powodzeniem. Co do tego nie można mieć wątpliwości. Problemem pozostaje tylko niepewność związana z warunkami atmosferycznymi, jakie występują w rzeczywistości, a zatem niepewność właściwa zjawiskom opisywanym teorią chaosu. Termin "chaos" potocznie źle się kojarzy, ale w fizyce nie jest niczym niezwykłym, a meteorologia i klimatologia są przecież naukami fizycznymi. 
Wysoko, coraz wyżej..., zdj. Kacper Tekieli




Może trudno w to uwierzyć, ale już teraz - jesienią, gdzieś na naszym globie występują drobne zjawiska, składające sie na klimat, zjawiska i stany atmosfery i oceanu, które w efekcie, za kilka miesięcy, będa skutkować warunkami pogodowymi w interesującym nas rejonie K2.





W drodze pod K2, zdj. Tadeusz Piotrowski, 1986 r., udostepnione dzięki uprzejmości: Danuta Piotrowska


Artykuły powiązane:
K2 dla Polaków - Cast Away i teoria chaosu


 Anomalia Karakorum: gdzie to ma silnik?

Kilka słów o anomalii Karakorum
Karakorum, zdj. Tadeusz Piotrowski, 1986 r., credit: Danuta Piotrowska


niedziela, 1 października 2017

Anomalia Karakorum - gdzie to ma silnik?


K2
(Wikipedia, CC-BY-SA-3.0)
Podczas 13 Spotkań z Filmem Gorskim w Zakopanem, w weekend sierpniowo-wrześniowy, Janusz Gołąb opowiadał ze sceny o warunkach pogodowych, na jakie napotkała polska wyprawa rekonesansowa na K2 w lipcu. Generalnie - potężny wiatr powyżej 7k, deszcz w bazie i izoterma zerowa niekiedy na 6,3k, co oznaczało rownocześnie deszcz w BC i śnieg powyżej obozu I -  śnieg zsuwajacy sie w postaci pyłówek, ale zdarzały się i większe lawiny. W wyniku wysokiej temperatury powyżej BC, stopniał śnieg powierzchniowy i pootwierały sie liczne szczeliny w formacjach lodowcowych niższych partii ściany południowej, najogólniej mówiąc. Dla osoby obserwującej ewolucję anomalii Karakorum, nie jest to niczym zaskakującym. Obserwując rownież sytuację meteo na większym obszarze wokół K2, odnotowałem znaczący wpływ okresowo pojawiającego się w tym rejonie strumienia jet streama, zawsze na północ od masywu K2, ale niekiedy dość blisko, co musiało mieć istotny wpływ na pogodę w tym masywie. Równocześnie od południa napływało mokre powietrze monsunowe.

Gasherbrum I - Hidden Peak*)
Co ciekawe, to relacja z akcji Czechów Holecka i Haka na G1, szczególnie w odniesieniu do warunków śnieżnych oraz fakt, że oprócz nich nikt nie wszedł w tym sezonie (jak dotąd) na G1, również wpisały się w coraz bardziej klarowny mechanizm anomalii Karakorum. Otóż, trwająca tygodniami "przepychanka" resztek mokrego powietrza monsunowego od południa z napierającym co jakiś czas od północy i zachodu prądem strumieniowym - którego w zasadzie nie powinno tam teraz  być - zasila tamtejsze lodowce obfitymi opadami i lawinami. Dużo pada, a to co spadnie - zostaje natychmiast zdmuchnięte do stref akumulacji lodowców. Do tego silna operacja słoneczna i szybkie, cykliczne - dobowe - wahania temperatury wokół zera st. Celsjusza, w przedziale wysokości 5k - 6k, powodują, że tamtejszy śnieg, poddawany szybkiej cyklicznej (dobowej) przemianie fazowej, traci zwięzłość i ma większą skłonność do formowania lawin oraz zanikania, co przy okazji odsłania szczeliny w trwalszych strukturach lodowców.
Wokół Broad Peak, zdj. Kacper Tekieli

Obserwując działania himalaistów na K2 i BP w tym roku zauważyłem, że prognozy pogody są bardo mało wiarygodne, jak chodzi o wiatr w ogólności, a ponadto niezbyt wiarygodne w kwestii opadów śniegu w zakresie 6k - 8,6k. Zapewne pojawił się czynnik klimatyczny, który jeszcze nie jest dostatecznie ujęty w modelach i - w rezultacie - w prognozach pogody.

Wygląda na to, że w lecie czynnikiem tym jest nasilająca się synergia monsunu z prądem strumieniowym.


Kilka miesięcy po opublikowaniu pierwszej wersji tego tekstu, pojawił sie artykuł Alexandra Hubera potwierdzajacy to, że w Karakorum następuje drastyczna i szybka zmiana letnich warunków klimatycznych, wymuszająca na wspinaczach calkowitą zmianę dotychczasowych praktyk taktycznych. O tym, co sie tam dzieje zimą, wkrótce przekonają się nasi himalaiści, wybierający się w grudniu na K2. 

Jeśli tak właśnie jest, jak pisze Huber, to anomalia Karakorum ma przed sobą niepwną przyszłość, gdyż obydwa tłoki tego silnika anomalii są napędzane globalnym ociepleniem, które już się nie zatrzyma, a dostatecznie wyraźne przekroczenie jakiegoś jeszcze nieznanego progu termicznego, może - wbrew wcześniejszym przewidywaniom - zakłócić działanie "silnika anomalii".

Broad Peak, zdj. Kacper Tekieli

A czego oczekiwać w zimie? - trzeba starannie przeanalizować dane meteo z kilku poprzednich lat, przy czym od razu należy zaznaczyć, że danych bezpośrednio pozyskiwanych zimą na miejscu, pod K2, nie ma, więc można się opierać jedynie na danych proxy i na archiwach prognostycznych, ale nade wszystko, należałoby starannie przeglądnąć dostępne archiwa dotyczące prądu strumieniowego i opadów na przełomie stycznia i lutego, gdyż w roku 2017 właśnie na początku lutego w rejonie sąsiednim do K2 (w skali Karakorum), zeszły ogromne lawiny, po bardzo obfitych opadach śniegu. Ponieważ wiele lawin zniszczyło dawne wioski i pochłonęło wiele ofiar wśród miejscowej ludności, można  interpretować to zdarzenie, jako potencjalny sygnał silnej i gwałtownej zmiany wzorca opadów śniegu w rejonie.


https://www.netweather.tv/charts-and-data/global-jetstream#2017/09/23/....


Ostatnio, od września 2017, nad całym obszarem Karakorum, szaleje potężna struga jet streama który w ogóle mocno meandruje, często bardzo daleko na południe i trudno go odróżnić od strugi subtropikalnego prądu strumieniowego.

Zima w tym kontekście pozostaje pod znakiem zapytania.



Karakorum ze stoków Broad Peak, zdj. Kacper Tekieli


*) zdjęcie: By Dr. Olaf Rieck (http://www.olafrieck.de) -http://www.leipzig-online.de/expedition/gasherb/index.htm, under CC-BY-SA-3.0, CC BY-SA 3.0,

poniedziałek, 10 kwietnia 2017

Anomalia Karakorum - kilka dodatkowych uwag



Zmiana klimatu, czyli anomalia klimatyczna w Karakorum, jest obecnie największym problemem dla wypraw na K2.  






Aktualizowana kontynuacja artykułu:
"Kilka słów o anomalii Karakorum"





Po obejrzeniu prezentacji kilku zimowych wspomnień Krzysztof Wielicki spod K2, podczas 10. Katowicki Przegląd Filmów Górskich (prowadzenie: Alina Markiewicz), czyli dawnych opowieści i filmów ukazujących ówczesne wzorce opadów i wzorce wiatru (jet stream obniżający się stopniowo od strefy wierzchołkowej K2 w lutym aż do poziomu BC w marcu) i po zestawieniu tych faktów z obecnie prezentowanym stanem wiedzy o klimacie w tym rejonie (The Karakoram Anomaly), dopisałem jeszcze parę linijek do trochę wcześniejszego tekstu na ten temat.


Ostatnio (marzec / kwiecień 2017) pojawił się głos sceptyczny, ale poza suchą notką prasową, nie znalazłem konkretnych danych pomiarowych. Nie ma wzmianki o Baltoro, ani tym bardziej żadnych nowych informacji o zimowym wzorcu opadów w rejonie K2.
Prawie równocześnie pojawił się artykuł w Pamir Times, o zupełnie przeciwnym wydźwięku. 

Czyli zjawisko zwane anomalią Karakorum jest jeszcze bardziej tajemnicze!

Jakby tego było mało, to psuje się również klimat polityczny!

Czytając te wszystkie analizy i polemiki można niekiedy odnieść wrażenie, że  cofanie się czoła lodowca bywa utożsamiane z jego zanikiem, podczas gdy w górnych jego partiach - w strefie akumulacji, może następować istotny przyrost masy śniegu / lodu, czyli ogólnie - przyrost substancjalny całego lodowca. Ten proces dominuje jednak wysoko, w przypadku rejonu Baltoro - na wysokości 4800 - 5200 m n.p.m., gdyż to właśnie tam przebiega linia równowagi, pomiędzy strefą akumulacji i ablacji. We wspomnianym artykule sceptycznym, nie ma odwołania do Baltoro, ponieważ nie prowadzono tam pomiarów zimą. Dostępne dane pochodzą z pomiarów satelitarnych i ewentualnie ze stacji automatycznej na Concordii. Wszelako, strefa największych opadów zimą leży znacznie wyżej.

Kluczowe znaczenie w zasilaniu lodowca mają opady w zimie, co z kolei oznacza, że czynnikiem decydującym o powodzeniu wyprawy na K2 będzie dostosowanie się do klimatu, którego stan determinuje pogodę.      

Jednak dotychczasowe statystyki i dostępne archiwa prognostyczno - modelowe na ogół wskazują na to, że statystycznie optymalnym okresem akcji górskiej mającej na celu zimowe wejście na K2, jest okres listopad - styczeń, z uwagi na ryzyko nasilania się opadów śniegu od lutego. W literaturze klimatologicznej jest sporo informacji, jednakże wyraźnie podkreśla się fakt, że dla rejonu K2 brak jest naziemnych danych pomiarowych z miejsc położonych wyżej, niż Concordia. Ponadto w lutym na wysokościach od BC do K2 pojawi się coraz bardziej meandrujący i nieprzewidywalny jet stream, ale o tym wszyscy himalaiści wiedzą od dawna. Problem w tym, że obecnie jet stream zapewne zachowuje się inaczej, niż podczas poprzednich wypraw zimowych.

"IMHO", w oparciu o przestudiowaną literaturę 
i duże zasoby danych dotyczących klimatu HKK, 
a także o relacje uczestników wcześniejszych wypraw zimowych -  
klucz do K2 zimą leży w odpowiednio wcześnie rozpoczętej akcji górskiej, 
tak, aby możliwe było podjęcie prób ataku szczytowego jak najwcześniej, już w styczniu. 

Wszelako, modele klimatyczne to nie są prognozy pogody, tylko materiał określający prawdopodobieństwo wystąpienia zjawisk atmosferycznych w funkcji czasu. Ponieważ zmiana klimatu i globalne ocieplenie następują bardzo szybko, zawsze istnieje znaczny margines niepewności. Odnośnie samego zjawiska anomalii Karakorum, to wśród badaczy istnieje pewne zamieszanie, typu "i tak, i nie". Tym bardziej, że globalne ocieplenie raptownie przyspiesza, ku zaskoczeniu większości badaczy.

Mapka częściowo wyjaśnia, jak może dochodzić do anomalii latem, ale nie wyjaśnia wystarczająco całego zjawiska, a zwłaszcza w zimie. A, jak twierdzą niektórzy badacze, to właśnie w głównej mierze zimowe opady śniegu i towarzyszące im lawiny podtrzymują anomalię. Istnieje kilka hipotez, ale nikt dokładnie nie wie jak działa ta anomalia, a glacjolog Christoph Mayer postuluje pogłębienie badań nad  istotą tego zjawiska.

Dla naszych himalaistów z grupy Polski Himalaizm Zimowy 2010-2015 wybierających się na K2 może to jednak oznaczać, że mają dodatkowy problem w tym rejonie, a wyprawy mogą być po prostu trudniejsze, jeśli będzie się postępować według wieloletnich nawyków, które miały zastosowanie jeszcze 3-4 lata temu, jako że od tamtej pory wszystko mogło zupełnie się zmienić.

Pomimo licznych porażek wypraw w rejonie K2-BP w minionych 3-4 latach, mechanizm anomalii wydaje się nadal pozostawać niezauważany, w kontekście wyprawowym.

A przecież atak na K2 to są prawie 4 kilometry deniwelacji, w tym ponad 3 kilometry poręczówek i nie jest to góra, którą można pokonać, licząc na kilka krótkich i nieprzewidywalnych okienek pogodowych. Zima w tamtym rejonie jest szczególnie trudna. Zawsze była.


The Karakoram Anomaly bez wątpienia istnieje i najwyraźniej - nasila się dość gwałtownie: ostatnio, na początku lutego 2017, w nieodległym (strefowo-klimatycznie) zachodnim sąsiedztwie tych gór, w kierunku Hindukuszu, doszło do poważnych wydarzeń, w postaci śmiercionośnych lawin, które łącznie zabiły ponad 200 osób. Lawiny zeszły m.in. w rejonie Chitral w Pakistanie i zrównały z ziemią wiele górskich wiosek. Ofiary tej tragedii, to mieszkańcy wiosek z tych okolic, a więc ludzie doskonale, od wieków, znający te góry i ich obyczaje. Stąd prosta konkluzja, że owe obyczaje gór ulegają dramatycznym zmianom, w ślad za postępującą deregulacją klimatu na całym globie. Z kolei w innych rejonach świata mieszkańcy gór wysokich cierpią z powodu wysychających lodowców, na przykład w Boliwii, na płaskowyżu La Paz, trwa katastrofa humanitarna na wielką skalę, a za to himalajscy Szerpowie żyją pod presją powiększających się jezior proglacjalnych, takich jak jezioro Imja, do których co rusz wpadają lawiny seraków wielkich jak góry lodowe, co grozi katastrofalnymi wezbraniami i powodziami glacjalnymi oraz doświadczają innych anomalnych zdarzeń pogodowych. W Karakorum i zachodnim sąsiedztwie jest na odwrót - wysoko w górach sypie i pada coraz więcej. Za to na niżej położonych terenach dorzecza Indusu  narasta zagrożenie powodziowe, gdyż odpływy wody z lodowców również rosną, miejscami napierając na moreny lodowców. I właśnie to zagadnienie jest głównym celem badań projektu The Karakoram Anomaly.

K2 - zdj. Piotr Snopczyński, weteran zmagań o tę górę
Nie wiadomo, co się teraz (marzec 2017) dzieje pod K2, na drugim końcu pasma. Na szczęście - tam nikogo nie ma. Jednak, czego by nie mówić - lawiny, to jest najbardziej efektywny sposób zasilania lodowców. I tym samym - mechanizm napędowy anomalii Karakorum. Paradoksem jest to, że lodowce bezludnych Karakorum to bodaj przedostatnie miejsce na globie, które funkcjonuje w miarę normalnie w ocieplającym się świecie. Nie traci swojego lodu, a jedynie przesuwa jego "punkt ciężkości" wyżej n.p.m. I dlatego stało się w tym zwariowanym świecie "anomalią". Drugim takim miejscem na globie, które wydaje się stawiać opór globalnemu ociepleniu i nie traci lodowców, są rejony masywu Alpy Południowe na Nowej Zelandii. Pewne słabe sygnały klimatycznego "protestu" wysyła też Wschodnia Antarktyda.
Jeśli proces tych anomalii będzie nadal działał, jako reakcja Ziemi na skutki ocieplenia globalnego - na przykład ogrzewania się Oceanu Indyjskiego albo Zatoki Arabskiej, skąd latem wieją monsuny napierające na Karakorum i wtłaczające tam coraz więcej wilgoci, a do tego zimą będzie się nasilać obecnie trwająca cyrkulacja - to w końcu nasza "anomalia" się wzmocni i potrwa jeszcze przez nieprzewidywalnie długi czas. Niektóre źródła naukowe wspominają coś o roku 2100....

Prawdopodobny jest taki scenariusz, w którym obie główne anomalie – Karakorum i Alpy Południowe – będą trwać przez wiele lat, a może nawet rozciągać zasięg swojego wpływu. Może tak być, ponieważ już obecnie, w wyniku rosnącej koncentracji CO2 w atmosferze (już mamy średniorocznie 406 ppm), nastąpiło ocieplenie globalne na tyle duże, że rozpędza się globalny proces dodatniego ociepleniowego sprzężenia zwrotnego. Znacząco nasila się uwalnianie bio-metanu z tropikalnych bagien Kongo, mokradeł Indochin i podobnych miejsc, a także metanu z terenów topniejącej zmarzliny. W efekcie cały proces globalnego ocieplenia bardzo gwałtownie przyspiesza. Szczególnie wyraźnie dotyczy to Półkuli Północnej. Jednak uczeni i niektóre organizacje, w tym administracja ONZ przyznają, że zmiany klimatu osiągnęły granice naszego poznania i "wkroczyliśmy na niezbadane terytorium".  

Wszystkie te czynniki globalnego ocieplenia, najpewniej złożą się na intensyfikację anomalii Karakorum, przynajmniej przez jakiś czas. Niestety, potężne lawiny na pograniczu Karakorum i Hindukuszu na początku lutego, doskonale wpisują się w schemat anomalii Karakorum. Trzeba przypuszczać, że efekt tej anomalii, jako odpowiedź Ziemi na globalne ocieplenie, rozejdzie się po okolicy z biegiem czasu, co może wynikać z przesuwania się zasięgu anomalii Karakorum na zachód. Z pewnością ocieplanie i tak będzie postępować. Efekt emisji CO2 do poziomu powyżej 406 ppm, to był tylko zapalnik. Możliwe, że dopiero teraz zacznie się wielki problem, gdy szybko będzie zanikać lód Arktyki, ponieważ ten efekt w decydujący sposób zmienia klimat na Półkuli Północnej. 

Anomalia obejmuje całe Karakorum, ale nas teraz interesuje K2, czyli  Baltoro i Godwin Austen, jednak dostępne w literaturze badania raczej dotyczą lodowców położonych bardziej na zachód od Baltoro.
Więcej materiałów tutaj



Literatura - odniesienia zaznaczone  w tekście: 

[1].           advances.sciencemag.org/content/2/11/e1501923.full
[2].               journals.ametsoc.org/doi/full/10.1175/JCLI3860.1
[3].               nation.com.pk/national/19-Feb-2017/3-killed-9-injured-as-snow-ores-fall-down-in-chitral
[4].               onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2012JD018697/pdf
[5].               pamirtimes.net/2017/03/06/the-karakoram-anomaly-no-change-in-the-karakoram-glacier-region-since-the-1970s/
[6].               alanarnette.com/blog/2016/08/08/k2-and-karakorum-2016-wrap-up/
[7].               alanarnette.com/blog/k2/k2-2016-coverage/
[8].               americanscientist.org/issues/pub/tracking-the-karakoram-glaciers
[9].               bbc.com/news/world-asia-37797559
[10].            bioone.org/doi/abs/10.1659/0276-4741(2005)025%5B0332%3ATKAGEA%5D2.0.CO%3B2
[11].            independent.co.uk/news/science/climate-change-emergency-jet-stream-shift-warning-global-warning-extreme-weather-a7111661.html
[12].            livescience.com/48256-asia-karakoram-glaciers-stability.html
[13].            mdpi.com/2073-4441/8/5/186/htm
[14].            mdpi.com/2073-4441/9/1/17
[15].            pmd.gov.pk/rnd/rndweb/rnd_new/journal/vol12_issue24_files/6_Diagnostic_Study_of_Heavy_Downpour_in_2015_Flash_Floods_over_Chitral_Area,_Northern_Pakistan.pdf
[16].            sciencemag.org/news/2017/02/melting-glaciers-around-mount-everest-may-be-forming-killer-lakes
[17].            srh.noaa.gov/jetstream/global/jet.html
[18].            theguardian.com/environment/2017/may/05/the-great-climate-silence-we-are-on-the-edge-of-the-abyss-but-we-ignore-it
[19].            tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02626667.2014.947291?journalCode=thsj20
[20].            hydrol-earth-syst-sci.net/15/2059/2011/hess-15-2059-2011.pdf
[21].            onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2015GL063392/full
[22].            ziemianarozdrozu.pl/artykul/3296/drugie-co-do-wielkosci-jezioro-w-boliwii-calkowicie-wyschlo
[23].            ziemianarozdrozu.pl/artykul/3544/zanik-lodowcow-powoduje-katastrofalna-susze-w-boliwii
[24].            earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=87280
[25].            link.springer.com/article/10.1007%2Fs00704-012-0803-y
[26].            link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-09300-0_7
[27].            michalpyka.blogspot.com/2016/12/metan-i-globalne-ocieplenie-drugi.html
[28].            phys.org/news/2016-10-nepal-risky-glacial-lake-everest.html
[29].            wattsupwiththat.com/2014/07/25/new-paper-finds-the-climate-to-be-highly-nonlinear/
[30].            dawn.com/news/342054
[31].            dawn.com/news/1317391
[32].            facebook.com/karakoramproject/?fref=ts
[33].            gfdl.noaa.gov/research_highlight/karakoram-snowfall-less-sensitive-to-warming-than-himalayas-due-to-a-unique-seasonal-cycle/
[34].            hindawi.com/journals/amete/2014/215162/#B19
[35].            meteoblue.com/en/weather/forecast/archive/k2_pakistan_1114951?fcstlength=1y&year=2016&month=4
[36].            meteoblue.com/en/weather/forecast/archive/k2_pakistan_1114951?fcstlength=1y&year=2017&month=4
[37].            princeton.edu/main/news/archive/S41/39/84Q12/index.xml?section=topstories
[38].            researchgate.net/profile/Christoph_Mayer4
[39].            scientificamerican.com/article/have-we-passed-the-point-of-no-return-on-climate-change/
[40].            thestar.com/news/world/2017/03/27/global-warmings-affect-on-jet-stream-could-mean-longer-periods-of-extreme-weather.html
[41].            thethirdpole.net/2014/10/20/winter-snow-stops-karakoram-glaciers-melting/
[42].            thethirdpole.net/2016/03/01/spy-imagery-sheds-light-on-karakoram-glacier-anomaly/
[43].            un.org/apps/news/story.asp?NewsID=56396#.WR12hOvyjIX
[44].          washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2017/05/04/the-jet-stream-is-about-to-get-weird-and-it-could-lead-to-extreme-weather/?utm_term=.45b8d26d6bd0